نكات مهم براي پرورش شترمرغ

 روشهاي پرورش:
1 - باز
2- نیمه باز
3 - بسته
مقيد كردن و انتقال:
براي گرفتن شترمرغ به دو كارگر نياز است كه هريك كنار يكي از پاهاي شترمرغ ايستاده و آنرا از زير شكم و روي دم نگهدارند. از يك عصاي سركج مخصوص گرفتن گردن براي پايين آوردن سراستفاده مي شود. هنگامي كه منقار به سطح زانو رسيد منقار پايين را با قرار دادن انگشت شست در آن به سمت پايين نگه مي دارند. اين كار مانع برخورد از روبرو با پاهاي شترمرغ مي شود. شترمرغ در اين وضعيت براي درمانهايي مانند برچسب زدن، دارو دادن ، تزريق، خونگيري و معاينه نگه داشته مي شود.
هنگام سوار كردن آنها به كاميون، ممكن است هل دادن آنها از پشت روي سطح شيبدار الزامي شود. شترمرغ هاي بالغ به كاميونهايي نياز دارند كه ارتفاع ديواره جانبي آنها 2/2 متر بوده و با سايباني از جنس پارچه كنفي يا كرباس براي جلوگيري از آويزان شدن سرو گردن پوشانده شده باشد. كف كاميون معمولاً با ماسه، خاك يا علف و ديواره هاي جانبي با كيسه هاي پرشده از علف براي كم كردن صدمه به پرها و پوست پوشانده مي شوند. پارتيشن هايي نيز داخل كاميون قرار داده مي شوند كه شتر مرغ ها را به گروههاي 6 تايي تقسيم مي كند و اين كار مانع از دراز كردن پاهاي شترمرغ و لگد شدن آنها مي گرد.
روش باز:
نياز به زميني بزرگ به وسعت 40 هكتار است. غير از هزينه خريد پرندگان كه درتمام روشها معمول است، زمين مهم ترين نياز عمده اين روش است. شترمرغها تا حد امكان نزديك زيستگاه طبيعي شان با حداقل دخالت انسان نگهداري شده و پرورش مي يابند. مزيت اصلي روش باز، كاهش قابل توجه هزينه نگهداري شترمرغ هاي بالغ به مقدار زياد است. همچنين در صورتي كه شترمرغ ها خود تخمهايشان را جوجه كشي كنند، هزينه اي براي اين كار صرف نشده ودر نتيجه هزينه هاي توليد بسيار پايين خواهند بود. از معايب اين روش عدم كنترل و شناسايي شترمرغ ها و تخمهاي توليدي است.ميزان مرگ و مير و تلفات به ويژه در ميان جوجه ها به دليل شكار آنها توسط حيوانات شكارچي بالاست.ضمناً گرفتن شترمرغ ها بسيار مشكل و پرهزينه است.
روش نیمه باز :
محدوده مورد نياز براي اين روش از 20 تا 60 هكتار متغير است. شترمرغ‌ها در چراگاههاي نسبتاً كوچك يا اراضي تقريباً 8 تا 12 هكتاري نگهداري مي‌شوند. آنها توانايي گردش آزاد در محدوده اي معين را داشته و لذا بخشي از احتياجات تغذيه‌اي آنها از اين طريق تامين مي شود. محل هاي خوراك دادن بايد نزديك حصاركشي دور چراگاه ايجاد شوند تا قابليت دسترسي به غذا افزايش و اضطراب ناشي از ورود مكرر افراد به داخل چراگاه كاهش يابد.
روش بسته :
محوطه مورد نياز براي اين روش به طور معمول كمتر از 20 هكتار است كه به چراگاههاي كوچكي هريك به وسعت 2-1 هكتار تقسيم شده است. اين روش به علت نياز كم به زمين مطلوب است.با اين حال دو اشكال اصلي اين روش عبارتند از:
 1ـ هزينه هاي بالاتر خوراك
2ـ هزينه حصاركشي زياد
 
سرمايه گذاري مالي براي هر واحد زمين در اين روش بالاتر از دو روش ديگر است. با اين حال مزاياي استفاده از روش بسته بسيار زياد بوده و بر معايب آن غلبه دارد
مهمترين مزيت روش بسته آن است كه كنترل كاملي بر توليد مثل از طريق ثبت دقيق تعداد تخمهاي توليد شده توسط هر شترمرغ ماده و ميزان باروري و جوجه درآوري وجود دارد. اين ركوردها براي ارزيابي نهايي ارزش گله چه براي فروش مجدد، نگهداري براي توليد مثل ويا كشتار بسيار باارزشند. توليد مثل گزينشي شترمرغ ها بخوبي قابل انجام است. بعلاوه ركوردهاي مصرف خوراك قابل نگهداري است و براي معاينه و مهار شترمرغ ها مشكلي وجود ندارد.
رفتارشناسي:
در محيط طبيعي شترمرغ در خارج از فصل توليد مثل گونه‌اي اجتماعي است و گروههايي از جنس و سنين مختلف را بويژه پيرامون چالابها تشكيل مي‌ دهد. در اين محيط ها شترمرغ با انواع گوناگون حيوانات روبروست و معمولأ از برخورد نزديك با ساير حيوانات پرهيز مي كند و كمتر رفتار خشن نسبت به آنها ابراز داشته و در 75 درصد از موارد با چشم پوشي يا تحمل، با ساير حيوانات برخورد مي كند.
طبق تحقيقات انجام شده رفتار تميز كردن پرو بال در طول صبح بيشتر از بعد از ظهر بوده برعكس حمام خاك در صبح خيلي كم انجام مي شود اما در طول بعد از ظهر بتدريج بيشتر شده و هنگام غروب به حداكثر مي رسد.
رفتار رقص والتس كه توسط شترمرغ ها ي در اسارت نيز اجرا مي شود بيشتر هنگام خلاصي شترمرغ ها از ترس يا مدت كوتاهي پس از خروج آنها از محل نگهداري شبانه صورت مي گيرد.
هنگام خواب، شترمرغ هاي بالغ مايلند سرشان را بالا نگهدارند در حاليكه جوجه هاي جوان دوست دارند در وضعيت دمر بخوابند.
جوجه هاي پرورش يافته توسط شترمرغ هاي دايه، رفتارهاي غيرعادي مثل خوردن چوب از خود نشان نمي دهند. از جمله رفتارهاي ناشي از خوراك دادن غلط جوجه ها و واكنش در برابر عوامل محيطي خاص كه عمدتاً شرايط زير حد مطلوب پرورش است، مي توان به نوك زدن به پنجه و سر و نيز پركندن با منقار اشاره كرد.
طبق بررسي انجام شده جوجه ها به محرك سبز 10 برابر بيش از محرك سفيد نوك مي زنند. مدفوع خواري هم در حالت وحش و هم در اسارت در جوجه ها مشاهده شده است
تغذيه :
از يك روزگي تا سه ماهگي:
جوجه شترمرغ مي تواند از باقيمانده كيسه زرده براي مدت 7 تا 10 روز ابتداي زندگي اش تغذيه كند.اطمينان از اينكه جوجه شترمرغ ها آب مصرف مي كنند، اهميت دارد. در غير اينصورت ممكن است نياز به افزايش شدت نور يا تغيير درجه حرارت سالن باشد.
توصيه مي شود كه خوراك مصرفي جوجه ها در ابتدا به شكل خرد شده باشد و اگر از روش پرورش روي كف سالن استفاده مي شود، طي هفته اول خوراك روي روزنامه يا كارتن هاي تخم مرغ ريخته شده و پس از آن مي توان دانخوريها را وارد سالن كرد.
براي جلوگيري از اشكالات پا و اختلالات اسكلتي بايد رشد اوليه شترمرغ ها كنترل شود. محدود كردن مقدار انرژي خوراك بين 9 و 10 مگا ژول انرژي متابوليسمي در كيلوگرم معمولاً براي كنترل رشد كافي است.
با وجوديكه شترمرغ ها توانايي هضم الياف بيشتري نسبت به ساير پرندگان اهلي دارند ( به دليل تخمير در روده بزرگ ) ولي تنها پس از رسيدن به سن معيني توانايي انجام اين كار را بدست مي آورند. لذا بهتر است طي چند هفته اول زندگي جوجه ها جيره هايي با بيش از 5% الياف خام به آنها داده نشود. ضمناً توانايي جوجه ها براي هضم چربي در اوايل زندگي كاملاً پايين است. از اينرو نبايد بيش از 5% چربي به آنها داده شود.
از 3 ماهگي تا يكسالگي:
احتياجات تغذيه اي پرندگان با افزايش سن آنها تغيير مي كند. لذا انرژي و الياف خام افزايش و مقدار پروتئين خوراك كاهش مي يابد. بايد الياف جيره را در چهار تا پنج ماهگي به حدود 11-10 درصد افزايش داد. ضريب انرژي زايي خوراك بايد به حدود 5/10 –10 مگا ژول انرژي متابوليسمي بر كيلوگرم افزايش يابد. مقدار پروتئين خام نيز بايد به تدريج به حدود 20-18 درصد كاهش يابد. تعادل بين غلظت هاي كلسيم و فسفر قابل دسترس بايد به نسبت 1: 2 – 8/1 حفظ شود. همچنين خوراك دادن بايد به صورت آزاد انجام شود.
دوره پرواري:
چنانچه شترمرغ ها فقط براي گوشت و چرم پرورش يابند، مي توان نرها را جداگانه پرورش داد زيرا آنها سريعتر رشد كرده، نياز به جيره هاي با پروتئين بالاتر داشته و به عنوان تبديل كننده هاي خوراك براي يك دوره طولاني تر نسبت به ماده ها از كارايي بيشتري برخوردارند. ضريب تبديل ماده ها زودتر خراب شده و لذا مجبورند در وزن پايين تري نسبت به ماده ها روانه بازار شوند.
از يكسالگي تا توليد مثل:
نگهداري شترمرغ ها در شرايط ايده آل بسيار مهم است. چاقي يكي از مشكلات عمده اي است كه در محدوده سن يكسالگي و شروع توليد مثل بوجود مي آيد. همچنين گرسنگي كشيدن يا تغذيه كمتر از حد لازم، بلوغ جنسي را به تأخير انداخته و منجر به عملكرد ضعيف در طول توليد مثل مي شود. تركيبي از روشهاي محدوديت هاي كمي و كيفي خوراك مناسب‌ترين روش مي باشد. جيره اي متعادل با ويتامينها و مواد معدني لازم كه ضمنا پروتئين و انرژي آن در سطح پاييني باشد قابل قبول است. الياف جيره مي تواند تا 15% افزايش يابد. به شترمرغ ها بايد روزانه 5/1 كيلوگرم جيره داد. در هواي سرد دادن تغذيه با يك منبع غني پرانرژي ( مانند دانه سوياي پرچرب ) توصيه مي شود.
فصل توليد مثل:
از سن 18 ماهگي بايد به شترمرغ ها جيره مولد داده شود كه بايد داراي انرژي و پروتئين سطح بالا يي بوده و از لحاظ الياف در سطح پاييني قرار داشته باشد. گرچه مقداري از الياف جيره مي تواند توسط شترمرغ به انرژي تبديل شود ولي آنها طي فصل توليد مثل نيازمند منبع سهل الوصول تري از انرژي مي باشند. بعلاوه 20% تخم شترمرغ را پوسته تشكيل مي دهد كه كلسيم جزء اصلي آن است. در نتيجه ضروري است كه سطوح كلسيم وفسفر قابل دسترس در شروع توليد مثل يا در 18 ماهگي افزايش داده شوند. در غير اين صورت تخم گذاري با مانع روبرو شده يا توليد تخم، نطفه‌داري و ميزان جوجه درآوري آن كاهش مي يابند و نيز اشكالاتي در تشكيل پوسته تخم ايجاد شده و يا تخم هاي بدون پوسته توليد مي شوند.
توليد مثل: 
شترمرغ وحشي در 4 تا 5 سالگي از نظرجنسي بالغ شده در حاليكه شترمرغ اهلي در2 تا 3 سالگي و ماده نيز كمي زودتر از نر بالغ مي شود. بعضي شترمرغ هاي اهلي ممكن است اولين فصل توليد مثل خود را در 18 ماهگي شروع كنند.
شترمرغ هاي نر هنگام بلوغ پرو بال سياه و سفيد دارند. ماده ها و شترمرغ هاي نابالغ داراي پرو بال قهوه اي مايل به خاكستري تيره مي باشند. جنسيت نرو ماده را حدود هفت تا هشت ماهگي مي توان هنگام دفع ادرار يا مدفوع تعيين كرد زيرا آلت در اين مواقع بيرون مي آيد. بر خلاف ساير پرندگان، شترمرغ نر داراي آلت است و دفع ادرار و مدفوع از هم جداست. تفاوت كامل بين دو جنس حدود دوسالگي حاصل مي شود. نر فرآيند لانه سازي را قبل از جفت گيري شروع مي كند. لانه مي تواند در هر كجاي چراگاه توليد مثلي واقع شود. مزرعه دار براي پوشاندن لانه مي تواند يك سايبان با سقف شيب دار بسازد. اين سايبان بايد ابعادي حدود 3× 3 متر با ارتفاع 3 متر بوده و دو انتهاي آن به سمت شمال و جنوب باز باشد. با اين وجود بعضي شترمرغ ها ممكن است آنرا نپذيرفته و در عوض لانه هاي ساده خود را ترجيح دهند.
رفتار جفت گيري:
نرها مي توانند با چند ماده جفت گيري كنند. شترمرغ هاي اهلي به صورب جفتي يا سه تايي ( تريو ) براي توليد مثل نگهداري مي شوند.
تخمگذاري:
ماده مدت كوتاهي پس از جفتگيري تخمگذاري را شروع مي كند. اولين تخم بارور تقريباً 10 تا 14 روز پس از اولين جفت گيري گذاشته مي شود. از آن پس و تقريباً بدون استثناء تخمها يك روز در ميان بصورت كلاچ هاي 20 تا 24 تايي توليد مي شوند. بين دو كلاچ يك وقفه 7 تا 10 روزه وجود دارد. ماده هاي پرتوليد، در طول فصل توليد مثل بين 80 تا 100 تخم مي گذارند.
شترمرغ:
شترمرغ بزرگترين تخم را در ميان پرندگان توليد مي كند ولي تخم آن نسبت به جثه اش كوچكترين تخمهاست. به طور متوسط تخم شترمرغ 19-17 سانتيمتر پهنا و تا 1900 گرم وزن دارد.
نسبت نر به ماده:
گرچه نسبت نر به ماده ( 1:1 ) در ابتدا براي كسب بالاترين ميزان باروري ايده آل بنظر مي رسد ولي به لحاظ سازگاري ممكن است نشانه اي ازوجود مشكل باشد. وجود جفت هاي ناسازگار مشكلي است كه گاهي اوقات هنگامي كه به شترمرغ ها اجازه داده مي شود جفتشان را انتخاب كنند رخ مي دهد. با اين وجود، از آنجا كه اينگونه انتخاب طبيعي جفتها به طور معمول در مزارع تجاري ممكن نيست، توليد كننده بايد نسبت به عملكرد و سازگاري آنها به حد كافي دقت نمايد. نسبتهاي نر به ماده از 1:2 تا 1:4 به لحاظ باروري مناسب است. نسبت بيشتر از 1:4 به اين علت كه نر ممكن است توانايي جفت گيري با تمام ماده ها را نداشته باشد توليد تخم هاي غيربارور را افزايش مي دهد.
جوجه كشي:
تخمهاي جوجه كشي اغلب براي مدتي قبل از جوجه كشي جمع آوري و نگهداري مي شوند. اين روشي معمول در مزارع است تا تخمها به تعداد كافي براي پركردن دستگاه برسند. حمل دستي ناملايم تخم هاي جوجه كشي مي تواند ساختار ظريف داخلي آنها را به هم زده و باعث عدم تبديل آن به جنين گردد.
اصول جمع آوري تخم ها:
- از ظروف تميز( معمولاً جعبه هاي مخصوص فوم دار) براي جمع آوري استفاده مي شود. - از پاك كردن تخم ها با پارچه مرطوب پرهيز شده زيرا اين كار سريعترين راه براي آلوده شده آنهاست. از كاغذ سمباده نازك و خشك براي پاك كردن لكه هاي بزرگ كثافات استفاده مي شود. - هنگام شستشوي تخمها بدقت دستورالعمل مربوط به غلظت ماده ضدعفوني رعايت شود. - استفاده از نور ماوراء بنفش ( در دامنه 300-200 نانومتر) به عنوان يك روش ميكروب‌كشي مؤثر توصيه مي شود. - بايد تخمها را به تدريج قبل از بسته بندي براي ذخيره سازي خنك نمود.
مدت زمان ذخيره سازي تخمها:
 
زمان ذخيره سازي (روز)درجه حرارت (سانتيگراد)    رطوبت نسبي (درصد)
3-1 18    80-75
7-4 16    80-75
بيش از 7 15    80-75
 
درجه حرارت:
در دستگاههاي جوجه كشي كه هوا با مكش بيرون كشيده مي شود با توزيع حرارت يكسان پيرامون تخمها، درجه حرارت بهينه بوضوح نزديك مركز دستگاه بين 9/35 و5/36 درجه سانتيگراد مي باشد. در اين محدوده حرارتي جنين به طور صحيح نمو خواهد كرد. هنگامي كه جنين شروع به توليد گرما مي نمايد درجه حرارت را مي توان 7/0 درجه سانتيگراد كاهش داد ( تقريباً 4 روز قبل از تفريخ ). براي مدت طولاني به واسطه شباهت با شرايط جوجه كشي طبيعي اينطور فرض مي شد كه نتايج جوجه كشي مصنوعي خوب به وجود يك گراديان درجه حرارت كه از سطح افقي به سطح زيرين تخمها افزايش مي يابد بستگي دارد. براي مدتي اين ايده اثر زيادي بر طراحي ماشين هاي جوجه كشي با هواي ساكن داشت اما به واسطه عملكرد ماشين هاي جوجه كشي با مكش هوا نشان داده شد كه اين موضوع پايه و اساس محكمي ندارد.
رطوبت در طول جوجه كشي:
رطوبت براي نمو جنين بطور صحيح و تبديل آن به جوجه اي به اندازه طبيعي از اهميت زيادي برخوردار است. براي وقوع اين امر، آب تخم به ميزان معين بايد تبخير شود( 13 تا 15 درصد وزن تخم تا روز 38 جوجه كشي ) . يك تخم با وزن 1500 گرم در روز صفر بايد بطور متوسط تا روز 38 جوجه كشي 210 گرم وزن را از دست بدهد ( 7/38 گرم در هفته ). براي كنترل نسبي تبخير از تخم مقدار رطوبت در هواي پيرامون تخم بايد كنترل شود زيرا تعيين كننده ميزان تبخير از تخم مي باشد. معمولاً درصد تفريخ بالا در شترمرغ با رطوبت نسبي 25-15 درصد در 36 درجه سانتيگراد به دست مي آيد. تهويه:
تهويه و جابجايي ضعيف هوا در داخل ماشين جوجه كشي ممكن است منجر به توزيع نابرابر حرارت ، رطوبت و يك سطح كُشنده دي اكسيد كربن و ميزان ناكافي اكسيژن همراه با جوجه درآوري پايين شود. نمو جنين بطور عادي با سطح اكسيژن تا 18 درصد سازگار است. غلظت بالاي دي اكسيد كربن درون ماشين جوجه كشي صدمه زيادي به جوجه درآوري مي زند.
 
وضعيت تخم و چرخش آن:
در شرايط جوجه كشي مصنوعي بايد طوري نگهداري شوند كه انتهاي بزرگ به سمت بالا باشد. چرخش دستي سه بار در روز انجام شود( و در صورت امكان به دفعات بيشتر، اما هميشه دفعات چرخش بايد اعداد فرد باشند مثلاً 5 ، 7 ، 9 و غيره) يا اگر چرخش بصورت مكانيكي انجام مي گيرد هر يك تا دو ساعت يكبار چرخانده شود. چرخش تخم بايد در روز 38 جوجه كشي متوقف شود سپس تخم ها به سيني هاي تفريخ منتقل مي شوند.
تفريخ:
معمولاً در روز 38 جوجه كشي به دستگاه تفريخ منتقل مي شوند. جوجه طي 24 ساعت آخر جوجه كشي كيسه زرده را جذب مي كند كه اين كيسه به عنوان يك ذخيره غذا پس از تفريخ براي چند روز اول زندگي عمل مي كند. فرايند تفريخ هنگامي آغاز مي شود كه جوجه به وسيله عمل انعكاس سرش را تكان مي دهد، راهش را از طريق آلانتويز باز كرده و براي اولين بار شروع به تنفس ريوي مي نمايد. اين فرايند، شكستن پوسته از داخل ناميده مي شود و منقار جوجه را مي توان با عمل كندلينگ درون اتاقك هوايي مشاهده نمود. اولين گام در شكستن تخم به عنوان شكستن پوسته خارجي شناخته مي شود. در اين موقع رطوبت بايد 3 تا 5 درصد افزايش يابد تا اينكه جوجه بتواند به سادگي داخل تخم بچرخد. جوجه هاي تفريخ شده بايد قبل از خروج از دستگاه تفريخ تا خشك شدن كامل داخل آن باقي بمانند كه براي اين منظور معمولاً 24 ساعت كافي خواهد بود.
کشتار و فراوری محصولات :
يكي از مهمترين بخش هاي پرورش صنعتي شترمرغ كشتارگاه است. كشتارگاه شترمرغ بايد با استانداردهاي سطح بالا ساخته شود و با دقيق ترين مقدرات بهداشتي اداره شود. اين كار نه تنها عملكرد آنرا بالاتر خواهد برد بلكه تعداد و محدوده بازارهاي قابل دسترس را براي صاحب كشتارگاه افزايش مي دهد. كشتارگاه شامل محل نگهداري شترمرغ زنده، محل هاي مجزا براي كشتار، پركني، پوست كني، خارج كردن امحاء و احشاء، جدا كردن گوشت از استخوان، خنك كردن، بسته بندي، انجماد و ارسال گوشت مي باشد. شترمرغ ها بسته به مديريت و سرعت رشد بين 10 و 14 ماهگي براي كشتار آماده اند. پس از مراحل ذبح شترمرغ، لاشه در درجه حرارت 1 درجه سانتيگراد در چيلر سرد مي شود. طول مدت سرد كردن از چند ساعت تا 24 ساعت متغير است. استخوان جدا شده و گوشت به قطعات مختلف درجه بندي مي شود. گوشت معمولاً در خلاء و در بسته هاي 2 كيلوگرمي بسته بندي شده و يا به صورت تازه به بازار ارسال شود يا اينكه به يك سردخانه براي نگهداري در دماي 20- درجه سانتيگراد منتقل مي شود.
عمل آوری پوست :
دليل اصلي براي عمل آوري پوست حفظ ساختار ظريف آن است تا بتوان قبل از دباغي پوست را با حفظ حالت طبيعي نگهداري نمود. نمك سود كردن مرطوب يك روش عمل آوري است.
درجه بندی :
چند درجه در ارزيابي پوست هاي نمك سود در نظر گرفته مي شوند. اين درجات معمولاً بين 4 تا 5 متغيراند كه آخرين درجه شامل حذفي‌هاست. با ارزش ترين پوست ها( درجه 1 ) كيفيت ممتازي دارند وشامل پوست هايي اند كه تازه بوده، به خوبي عمل آوري شده، داراي اندازه اي كامل و خطوط برش درستي مي باشند. آنها هيچ آثاري از گوشت، چربي يا لخته هاي خون ( روي سطح زيرين ) نداشته و فاقد هرگونه فوليكولهاي پرصدمه ديده، بريدگي، سوراخ و يا هرگونه نواقص ديگر مي باشند. سپس بر حسب تعداد و وضعيت نواقص، پوست ها از درجه 2 تا حذفي درجه‌ بندي مي‌شوند.
گوشت :
شترمرغ ها گوشت قرمزي توليد مي كنند كه از لحاظ مزه و بافت( بسته به سن كشتار ) شبيه به گوشت گوساله و گاو است. پروتئين اين گوشت بالاست ولي چربي آن در سطح پائيني قرار دارد.
ارزش تغذيه اي گوشت شتر مرغ
در هر 100 گرم  مرغ گاو     شتر مرغ
چربي 3.6 گرم 16.3 گرم     2 گرم
كلسترول 85 ميليگرم 84 ميليگرم     58 ميليگرم
انرژي185 كيلوكالري 256 كيلوكالري    114 كيلوكالري
پروتئين 21.4 گرم 20 گرم     21.9 گرم
كلسيم 13 ميليگرم 9 ميليگرم     5.2 ميليگرم
بررسي ها كاملاً نشان مي دهند كه گوشت شترمرغ از نقطه نظر سلامت بسيار بهتر از ساير انواع گوشت است زيرا محتوي مقدار خيلي كمتري چربي و كلسترول مي باشد. يك جنبه خاص گوشت شترمرغ بالا بودن پروتئين و پائين بودن چربي آن است. اين ويژگي آن را براي فرآوري بيشتر به محصولات گوشتي خواه به تنهايي يا در تركيب با ساير انواع گوشت بسيار مناسب مي سازد. گوشت شترمرغ در حال حاضر به اشكال مختلفي به بازار عرضه مي شود از جمله: پاته ، بيكن ، پاستارمي ، فرانكفورتر ، همبرگر، دودي ،سرخ شده ، تكه هاي گوشت تازه و استیک.
بیماری ها :
علاوه بر داشتن امكانات خوب و بكارگيري مديريت مناسب، بايد يك برنامه پيشگيري از بيماري مورد توجه قرار گيرد. اين برنامه مي تواند از مزرعه اي به مزرعه ديگر تغيير كند كه بستگي به عواملي مانند مسائل اقتصادي و خطرات ناشي از بيماري دارد. اين برنامه شامل واكسيناسيون هاي مختلف، تشخيص انگلهاي خارجي و داخلي، شناسايي بيماريها، كنترل غذا و رشد، بالا بردن ايمني زيستي و غيره است. ايمني زيستي ارزان ترين راه پيشگيري بيماريها بوده و شامل كنترل حركات ( هم پرنده ها و هم حيوانات ديگر ) وسالم سازي است.
الف : تنفسی
1 - آنفولانزای مرغی
2 - بیماری های تنفسی قارچی و میکروبی
3 - مایکو پلاسما
ب : عوارض معدی روده ای
1 - ورم معده قارچي
2 - ليبيو استرونژيلوس
3 - ليبيو استرونژيلوس
4 - گرفتگي
5 - آنتريت ويروسي
6 - آنتريت ويروسي
7 - آنتريت انگلي مرغ ها
ج : عوارضعصبی- عضلانی - اسکلتی :
1 - بيماري نيوكاسل
2 - آنسفالوپاتي
3 - بوتوليسم
4 - مسموميت
5 - بدشكلي هاي پا
6 - شكستگي ها
7 - بيماري عضله
8 - هيپوگلاسمی
د : سایر بیماری ها :
1 - بيماريهاي پوستي
2 - هپاتيت
3 - سندرم جوجه پژمرده
عوامل اقتصادي پرورش شترمرغ:
در سالهاي اخير توجه زيادي به پرورش شترمرغ شده است. نظر به اينكه عوامل اقتصادي يكي از اركان هر حرفه اي را تشكيل مي دهند. اين حرفه نيز مستثني نبوده و بايد هزينه ها و درآمدها جهت برآورد اقتصادي ارزيابي شوند. همانند پرورش دامهاي ديگر در اينجا نيز زمين يكي از محدوديت ها به حساب مي آيد. ولي در مقايسه با ساير دامها، پرورش شترمرغ به زمين كمتري نياز دارد.
در روشهاي بسته پرورش شترمرغ، براي هر 3 قطعه ( 1 نر و 2 ماده ، يك تريو ) تنها به 1/0 هكتار زمين نياز است. هزينه ها: هزينه هايي كه بايد به حساب آيند شامل هزينه هاي ثابت ( ساختمانها و تجهيزات ) و هزينه هاي جاري مانند ( خوراك، كارگر، تعميرات، سوخت و ملزومات دامپزشكي ) مي‌باشند. براي تداوم و موفقيت پروژه، هزينه هاي جاري و بخشي از هزينه هاي ثابت بايد بوسيله فروش هرسال يا هرسري جوجه يا تخم پوشش داده شوند . سود ناخالص به صورت تفاوت بين درآمدهاي حاصل از فروش محصولات شترمرغ و سرشكني روي هزينه هاي جاري محاسبه مي شود، در حاليكه سود خالص تفاوت بين درآمد حاصل از فروش ها و جمع دو هزينه متغير و ثابت است. هزينه استهلاك براي ساختمانها در 10 سال و براي تجهيزات در 6 سال محاسبه مي شود. يا اينكه مي توان برا ي هر دو مورد 8 سال در نظر گرفت. در نتيجه هزينه استهلاك به هزينه هاي جاري براي هرشترمرغ، ضافه مي شود. براي پروژه هاي شترمرغ تفكيك هزينه هاي زير تنها به عنوان يك راهنماي تقريبي مورد استفاده قرار مي گيرد.
هزينه هاي ثابت:
- هزينه خريد شترمرغ ها (از جمله مولدهاي تثبيت شده ( 3 يا 4 ساله ) )
- هزينه ساختمانها
- توليد مثل و پرورش براي شترمرغ بالغ
- جوجه كشي براي هر تخم
- هزينه تجهيزات
- هواكشها، مادرهاي مصنوعي، نور و غيره براي هر شترمرغ بالغ
- تجهيزات جوجه كشي و تفريخ براي هر تخم
- هزينه حصار كشي ( 140 متر حصاركشي براي هر شترمرغ )
- هزينه تأسيسات كشتار
- كشتار كامل همراه سرد كردن، انجماد و بسته بندي براي سرانه ظرفيت ( حداقل ظرفيت توصيه شده 50 قطعه در روز )
- هزينه هاي ثابت متفرقه براي شترمرغ بالغ
هزينه هاي جاري:
- هزينه خوراك : بالغين ( 7/3 كيلوگرم در روز براي هرشترمرغ ) ( در سال ) شترمرغ هاي جوان ( 300 كيلوگرم مصرف خوراك تا يكسالگي )
- هزينه كارگرـ كارگر غير ماهر درسال
- برق
- مخارج دامپزشكي و درمانها
- هزينه هاي جاري هرشترمرغ بالغ درسال
- بيمه شترمرغ هاي بالغ ( پوشش تمام خطرات ) 12 درصد براي هرشتر مرغ درسال
درآمدها: 
درآمدها يا فروش هايي كه از پرورش شترمرغ حاصل مي شوند بسته به اندازه و محل پروژه و بازاريابي آن فرق مي كند. برمبناي تحقيقات بازاريابي بين المللي، تفكيكي از تمام فروش هاي ممكن در پروژه هاي پرورش شترمرغ به شرح ذيل است:
- فروش تخم شترمرغ
- تخم هاي قابل جوجه كشي
- پوسته هاي خالي تخم 
- فروش شترمرغ زنده
- جوجه هاي يك روزه
- جوجه هاي 3 ماهه
- جوجه هاي 6 ماهه
- شترمرغ هاي يك ساله
فروش محصولات شترمرغ : گوشت ( کیلوگرم ) ، پوست ( تخته ) ، پر ( کیلوگرم )
عوامل بسياري برميزان سودآوري ( بازگشت پول ) پروژه هاي شترمرغ تأثير مي گذارند. ولي به هرحال، بازده توليد جزء اصلي موفقيت يك پروژه مي باشد.
 



روشهای شروع به کار در پرورش شتر مرغ

زمین
باید بررسی کنید که چگونه از زمینی که در اختیار دارید استفاده کنید. بسته به اینکه چه گزینه هایی را در شروع کار در نظر گرفته اید باید تصمیم بگیرید که چه مقدار زمین برای جفت گیری، نگهداری جوجه ها، پرورش پرنده ها تا سن کشتار و تجهیزات جوجه کشی اختصاص دهید. ممکن است فضاهای دیگری را برای ساختمان های اداری، فروشگاه یا محل استراحت کارگران در نظر بگیرید.
گروه بندی معمول شترمرغ ها به صورت دسته های سه تایی یعنی یک نر و دو ماده است، اما شما ممکن است نگهداری جفتی ( یک نر و یک ماده)، یا دسته های چهارتایی ( یک نر و سه ماده) و یا نگهداری دسته جمعی (دو یا چند نر با دو یا چند ماده) در نظر بگیرید. ما نگهداری جفتی و یا سه تایی را توصیه می کنیم. چون کنترل عملکرد فردی هر پرنده امکان پذیر است.
فضای مورد نیاز برای پرورش دسته سه تایی۳۰ متر (۳۲ یارد) در ۵۰ متر (۵۵ یارد) و در مجموع ۱۵۰۰ متر مربع است. البته این اندازه بدون هیچگونه عواقب جدی تقریبا به نصف قابل تقلیل می باشد اگرچه گردشگاه های بزرگتر با مکان های دویدن وسیع مطلوبتر بوده و به همین علت گردشگاه ها به صورت مستطیل در می آید تا مربع.
جوجه ها طی چهار هفته اول زندگی به فضای کمی نیاز دارند. فضای ۲ متر (۲ یارد) در ۱۰ متر (۱۱ یارد) برای ۲۰ جوجه کافی است، لیکن جوجه ها سرعت رشد چشمگیری دارند، با رشد جوجه ها نیاز به فضای پرورشی به سرعت افزایش می یابد.
بسته به شرایط آب و هوایی، جوجه ها هنگام شب به سالن نیاز دارند. در صورت وجود منبع گرمایی، همه جوجه ها باید به این منبع گرمایی دسترسی داشته باشند. بر اساس احتیاجات بدنشان جوجه ها باید دور از حرارت بنشینند. وقتی جوجه ها مستقیما از هچر به زیر سایه بان در طول روز منتقل می شوند، در دو هفته اول به یک لامپ حرارتی در طول شب نیازدارند. سایه بان حتی به شکل سایه درخت عامل مهمی برای شترمرغ ها در هر سنی است. در مواقعی که در نظر دارید تجهیزات جوجه کشی مورد نیاز را خودتان داشته باشید باید ابعاد اتاق مورد نیاز را در نظر داشته باشید که بستگی به انکوباتور و هچر خریداری شده دارد. به یک اتاق برای انکوباتور، یک اتاق برای هچر، محلی برای تمیز کردن تخم ها و محلی اختیاری برای ذخیره تخمها قبل از قرار دادن در انکوباتور نیاز دارید.
کارگر
پرندگان بالغ باید دو بار در روز تغذیه شوند یک بار در اوایل روز و یک بار در وسط یا پایان عصر. جوجه ها باید حداقل پنج بار در روز سرکشی شوند، وقتی تخم ها هفته ای یکبار گذاشته شوند جوجه کشی به طور روزانه و هچینگ باید روزی دو بار بررسی شود. همه این کارها به نیروی کار انسانی نیاز دارد. عمل دیگری که نیاز شدیدی به نیروی کار دارد تمیز کردن لانه جوجه ها است تا جوجه ها از خوردن مدفوع باز داشته شوند ( بسته به تراکم، سطح و سن جوجه ها ) به طو ر مشابه، چیدن تخم ها در انکوباتور و نظافت هچر به زمان زیادی نیاز دارد. پس از اعمال مربوط به کارگران مزرعه، قسمت اعظم کار پرورش، نظارت است. پیشگیری بهتر از درمان است و بر طرف کردن نواقص پیش از بروز مشکل موجب صرفه جویی در وقت و هزینه می شود.
نظارت مداوم موثر است، اما بهترین حالت این است که مولد ها غیر از زمان خوراک دادن و جمع آوری تخم شترمرغ به حال خود رها شوند. انجام امور با یک شخص امکان پذیر است ولی استفاده از دو یا چند نفر آسان تر بوده و استرس کمتری به همراه دارد. باید در نظر داشته باشید که آیا وقت کافی دارید؟ از پرداخت هزینه کارگر یا کارگران مزرعه بر می آیید؟
آب
پرندگان در طول شبانه روز به آب نیاز دارند. این موضوع را باید در طراحی لانه ها در نظر داشته باشید که احتمالا تأمین آب، هزینه ای را به شما تحمیل خواهد کرد. در آب و هوای سرد، ممکن است نیاز به نصب آبگرمکن هایی باشد تا دمای آب را برای همه پرنده ها در ۲۰ درجه سانتیگراد ثابت نگه دارد و صرفا یخ نزدن آب کافی نیست.
شترمرغ ها علاقه به نوشیدن آب در حین غذا خوردن دارند که این عمل موجب کثیف شدن سریع آب می شود و بنابراین باید به طور منظم آب تمیز در اختیارشان قرار گیرد. پرنده ها نیاز مداوم به آب دارند و همین بر مصرف غذای خشک تأثیر می گذارد. آب بسیار سرد یا گرم مصرف آب را تحت تأثیر قرار داده و اغلب موجب کاهش مصرف غذا می شود.
مجوز
برای اینکه بدانید اخذ چه نوع مجوزهایی برای احداث مزرعه شترمرغ لازم است باید با مراکز مرتبط از جمله معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی، سازمان دامپزشکی و یا معاونت های امور دام بخش طیور غیر مرسوم و سازمانهای مرتبط با پرورش شترمرغ منطقه مشورت کنید. در برخی کشورها نظیر آلمان باید دوره ای را در زمینه پرورش شترمرغ گذراند. خوشبختانه کشورهای دیگر تا این حد سختگیر نیستند و پرورش شترمرغ را همچون دیگر فعالیتهای مزرعه ای تلقی می کنند. نکات زیر را باید روشن کنید:
• مجوز برای مالکیت پرندگان
• مجوز برای حمل و نقل پرندگان
• احداث چاه تلفات برای دفن پرنده های مرده
• بازرسی های دامپزشکی
• معیارهای امنیت زیستی (Bio Security) نظیر حوضچه ورودی وسایل نقلیه تا وسایل نقلیه هنگام ورود به مزرعه از داخل مواد ضد عفونی عبور کنند.
سوالات و موارد مهم را یاد داشت کرده با کسی که در منطقه شما پرورش شترمرغ دارد صحبت کنید، آنها منبع با ارزشی برای کمک هستند.
مسائل اقتصادی و سرمایه گذاری
برای راه اندازی نیاز به سرمایه دارید. همچنین احتمالا ایده هایی در زمینه اینکه چه مقدار توانایی مالی برای این کار دارید، خواهید داشت. توصیه این است که دایره فعالیت را نصف کنید. در هر صورت از کسی وام نگیرید.
تنها وقتی فروش محصولاتتان را آغاز می کنید درک روشنی خواهید داشت که فعالیتتان سود آور بوده است یا خیر. اغلب اوقات مزرعه داران جدید بدون برنامه مقدار زیادی پول برای فراهم کردن شیک ترین تجهیزات صرف می کنند. مزرعه هایی شبیه به هتلها ی کوچک و کاملا غیر قابل کاربرد مشاهده شده اندکه وقتی به مراحل مهمی می رسند که عملا باید محصولاتشان را بازاریابی کنند بودجه شان به پایان رسیده است چون تولید به اندازه مورد انتظار نبوده است. توصیه این است که کار را ساده آغاز کنید. از امکانات موجود استفاده کنید. از قفس هایی که دارید، ساختمانهایی را که قبلا احداث شده اند استفاده کنید. آنچه ضروری است سرمایه گذاری در تهیه انکوباتور مناسب می باشد. یک انکوباتور خوب نتایج خوبی به همراه خواهد داشت که انکوباتور بد ندارد.
رکوردگیری
در رکورد گیری باید قادر باشید برای هر لانه به سوالات زیر پاسخ دهید.
o مولدها چه تعداد تخم گذاشته اند؟
o هزینه تغذیه مولدها در یک سال چقدر شده است؟
o میزان جوجه در آوری عملا چقدر بوده است ؟
o چه تعداد از جوجه ها به سن کشتار رسیده اند؟
o هزینه تغذیه هر جوجه تا سن کشتار چقدر است ؟ و از پاسخ این سوال محاسبه کنید.
o هزینه تولید هر تخم چقدر است؟
o هزینه تولید جوجه یک روزه چقدر است؟
o هزینه پروار پرنده ها تا رسیدن به وزن مشخص چقدر است؟
o هزینه ها را با در آمدها مقایسه کنید:
o فروش پوسته تخم شترمرغ چقدر می شود؟ فروش پر؟ فروش پوست؟ فروش گوشت؟
با انجام محاسبات فوق به ازای هر لانه، قطعا قادر خواهید بود که بیشترین و مهم ترین بخش و کمترین آنها را مشخص کنید. اگر دسته سه تایی سود آور نیست، حذف کنید و ضرر را کاهش دهید.
بخش دوم – روشهای پرورش
گزینه های مختلفی برای پرورش شترمرغ وجود دارد.
۱- چرخه کامل( Full Cycle)
این حالت شکل معمول است. شما مولدهایی دارید که تخم می گذارند، انکوباسیون و جوجه کشی را انجام می دهید و سپس خودتان جوجه ها را تا رسیدن به سن کشتار پرورش می دهید. بهترین قسمت این روش این است که خودتان مسئول هر بخش هستید. اگر اشتباهی رخ دهد نمی توانید به جز خودتان کس دیگری را سرزنش کنید.
ممکن است محل جغرافیایی شما طوری باشد که هیچگونه تجهیزات انکوباسیونی در اطراف وجود نداشته باشد و شما مجبور باشید که این کار را خودتان انجام دهید. از طرف دیگر اگر مزرعه تان بزرگ است، ممکن است به افراد دیگری برای پرورش همه جوجه هایتان نیاز داشته باشید، زمین شما ممکن است محدود باشد یا ممکن است برای کاهش ریسک این کار را انجام دهید. بار مالی این نوع سرمایه گذاری وقتی همه مراحل را خودتان انجام دهید در بیشترین مقدار است. به طور کلی، با پیشرفت صنعت شترمرغ، کارها تخصصی تر شده و هر مزرعه دار تمایل دارد بر روی کاری که بهتر وارد است متمرکز شود.
۲- پرورش مولدها
برخی از مزرعه داران، مولد پرورش داده و تخمهای آنها را می فروشند. این منبع درآمد آنها است.
۳- تجهیزات جوجه کشی
ممکن است بخواهید فقط تجهیزات جوجه کشی داشته باشید. مزرعه دارانی هستند که برای جوجه کشی تخمهایشان به شما پول پرداخت می کنند. ممکن است تخم شترمرغ را خریداری کرده و به صورت جوجه یکروزه به فروش برسانید.
یک سیستم جوجه کشی خوب بسیار گران بوده و بنابراین به سرمایه گذاری هنگفتی نیاز دارد. قبل از تصمیم گیری برای راه اندازی تجهیزات جوجه کشی لازم است تقاضای موجود در منطقه یا تأمین تخم ها را مورد ارزیابی قرار دهید.
معمولا مزرعه داران برای قرار دادن تخم شترمرغ ها در ماشینتان مبلغ ثابتی را پرداخت کرده و برای هر جوجه ای که که تحویل می دهید نیز مبلغ بیشتری می پردازند. ثبت مشخصات تخم ها برای اینکه مالکان تخم ها جوجه های خود را تحویل بگیرند اهمیت فوق العاده ای دارد.
۴- پروار بندی جوجه ها
کم هزینه ترین گزینه است. شما جوجه ها را در سن خاصی خریده و تا زمان کشتار پرورش می دهید. این گزینه به ویژه برای تازه کارها جالب است، مخصوصا اگر قرار داد خرید مجدد پرنده های کشتاری وجود داشته باشد، اما در این مواقع هوشیار باشید. در گذشته بسیاری از این برنامه های بیع متقابل به علت ناتوانی شخص پیشنهاد کننده چنین قرار دادهایی برای فروش محصول به قیمت مطلوب با شکست مواجه شده است. به عبارت دیگر به توافقات بیع متقابل عمل نشده و در برخی موارد پرنده ها روی دست مزرعه دار مانده و خود باید به بازار یابی آنها بپردازد.
۵- گروه های منطقه ای
برخی طرفدار گروههای منطقه ای هستند چون مزرعه داران توسط یکدیگر حمایت می شوند. کار گروهی از هر لحاظ مفید است. مزرعه داران همگی دارای مولد بوده و همه تخم شترمرغشان را به یک فرد تحویل می دهند. هر مزرعه دار به طور چرخشی هر هفته تعدادی از جوجه ها را تحویل می گیرد. این بدین معنی است که مزرعه دار اول همه جوجه های هفته اول را تحویل می گیرد. مزرعه دار دوم همه جوجه ها را هفته دوم و ..، سیستم کاملا تعاونی است به طوری که هیچ جوجه ای به حال خود رها نمی شود و مدیریت ۵ جوجه به آسانی ۲۰ جوجه است. مطلب دیگر اینکه همه کشاورزان از خوراک مشابهی استفاده می کنند که به تولید محصول یکنواخت کمک می کند. خرید عمده، قیمت مناسب تری را برای این مزرعه داران به همراه دارد.
صنعت جهانی شترمرغ
تجربه نشان داده است که صنعت شترمرغ در برخی نواحی جغرافیایی به شدت ناپایدار است. نواحی ای که پرورش شترمرغ جدیدا آغاز شده معمولا با قیمت بالا ی پرنده زنده مواجه هستند ولی وقتی قیمت واقعی پرنده کشتار شده مشخص می شود افت می کنند. این الگو در سطح وسیع تری در همه جای دنیا دیده شده است.
بخش سوم – تغذیه
هزینه غذا ۶۰% تا ۷۰ % کل هزینه پرورش شترمرغ را تشکیل می دهد بنابراین درک آن در ابتدای آغاز به کار پرورش شترمرغ بسیار مهم است. متاسفانه پرورش دهندگان قدیمی و جدید حداقل آگاهی را از این موضوع دارند.
نخست بعد اقتصادی را در نظر می گیریم. هزینه غذا به خودی خود مهم نیست بلکه تفاوت موجود در درآمد پرنده های پروار شده و هزینه تولید آن ها اهمیت دارد. علاوه بر محاسبه هزینه تخم، جوجه، پرنده آماده کشتار که همه فاکتورهای مهمی هستند، محاسبه افزایش در آمد حاصله از تولید بالاتر ( تعداد تخم، تعداد جوجه، کیلوگرم گوشت تولیدی و پوست بزرگتر) نیز اهمیت دارد. بنابراین بسیاری از مردم بدون بررسی قابلیت در تولید گزینه های مختلف و استنتاج از اینکه تغذیه بهتر موجب کاهش ضرر ناشی از عدم باروری، مشکلات جوجه در آوری و تلفات جوجه ها می شود، به دام ((کاهش)) هزینه های غذا گرفتار می شوند. یک جیره خوب باید دارای موارد زیر باشد.
o علوفه نظیر یونجه برای تأمین فیبر با کیفیت
o غلات نظیر ذرت برای تأمین انرژی
o منبع پروتئینی نظیر سویا ی بدون پوسته
o مواد معدنی پر مصرف و کم مصرف
o ویتامین ها
o سایر افزودنیها نظیر اسیدهای آمینه و مخمر
تحقیقات گسترده ای توسط blue mountain در زمینه اجزای یک جیره خوب انجام شده است. سری به سایت http://www.blue-mountain.net بزنید. به عنوان مثال برای الیاف یونجه که داری سطوح مختلف پروتئین است، توصیه می شود که یونجه حداقل ۱۸ درصد ترکیب جیره آماده را تشکیل دهد. یونجه مرغوب تر ویژگیهای مطلوب تر زیادی نظیر قابلیت هضم بهتر، ویتامین و مواد معدنی بیشتر دارد.
در مورد ذرت، باید بسیار تلاش کنید تا از ذرت دارای ۸ درصد پروتئین استفاده کنید و نه از ذرت ۶ درصد که دارای کیفیت پایینی است. سویا معمولا بین ۴۴ تا ۴۷ در صد پروتئین دارد که سویا با پوسته حاوی ۴۴ در صد پروتئین است. همچنین ما به سویا به عنوان منبع پروتئین نگاه کرده و ۴۷ درصد را توصیه می کنیم.
ویتامین ها و مواد معدنی، غنای جیره هستند. در اینجا علاوه بر مقدار، شکل ارائه آن در ترکیب با یکدیگر نیز مهم است تا شترمرغ ها بتوانند حد اکثر استفاده را از آنها ببرند. کلسیمی که به یک شکل خاص وجود دارد ممکن است برای شترمرغ ها غیر قابل هضم بوده و از این رو تعادل آن با فسفر به هم خورده و مشکلات جدیدی ایجاد نماید. در سایه توجه به تغذیه به همراه مدیریت خوب، مدیریت صحیح مزرعه و اصلاح نژاد است که پرنده های آماده کشتار برخلاف معمول تولید ۳۰ – ۲۵ کیلوگرم در استرالیا، در آفریقای جنوبی بیش از ۴۵ کیلوگرم گوشت تولید می کنند.
بخش چهارم- بازاریابی
در حقیقت بازاریابی باید فصل اول باشد. بازاریابی مهم است و حتی قبل از اینکه به فعالیت در زمینه پرورش شترمرغ فکر کنید باید وجود تقاضا برای فرآورده های شترمرغ را مورد بررسی قرار دهید. بسته به اینکه در چه کشوری باشید، معمولا تقاضا برای گوشت تازه بیشتر از گوشت منجمد است. لیستی از مراکز فرآوری گوشت شترمرغ در منطقه را تهیه کنید. اطلاع حاصل کنید که آیا گوشت شما را می خرند و یا چه کسی خریدار گوشت شما است. بعضی اوقات تجاری وجود دارند که گوشت صادر می کنند. شما نیاز به بررسی دارید. شاید لازم باشد در برخی از نمایشگاههای محلی یا حتی نمایشگاههای بین المللی حضور یابید. آنوگا (Anuga) در کلن بزرگترین نمایشگاه گوشت در اروپاست، اما موارد دیگر نظیر SIAL در فرانسه و چین وجود دارد. هدف شما این است که با آنهایی که علاقمند به خرید گوشت شما هستند ارتباط برقرار کنید. در انگلستان و آمریکا بازارهایی وجود دارد که ارتباط مستقیم مصرف کننده و تولید کننده را فراهم می کنند. قبل از احداث مزرعه شترمرغ، لازم است برخی تحلیل های اساسی را در زمینه اینکه با پرنده های آماده کشتار چه کار کنید انجام دهید.
چه کسی خریدار گوشتهای شماست؟
در فروش گوشت شترمرغ، نحوه عرضه مهمترین عامل است. علاوه بر خود گوشت نحوه بسته بندی آن نیز مهم است هنوز مصرف کنندگان نا آگاهی وجود دارند که نحوه پخت گوشت شترمرغ را نمی دانند. این مانع را با آموزش و تهیه دستورالعمل پخت از بین ببرید. یکی از بهترین نحوه عرضه بسته های گوشت شترمرغ در مورد فرآوری کننده ای دیده شد که دستور العمل پخت را به همراه بسته های گوشت ارائه می کرد. کیفیت گوشت به عوامل بسیاری بستگی دارد اما عامل اول نحوه تغذیه پرندگان است. جیره متعادل موجب تولید گوشت خوشرنگ (قرمز روشن) می شود. جیره فقیر گوشت را به رنگ قرمز کم رنگ و تقریبا صورتی در می آورد که موجب از دست دادن مشتریان بالقوه می شود. گوشت خوب در معرض هوا به سرخی میرود در حالی که گوشت بد سیاه می شود. باید بدانید که اگر سیر شرایط یکسان باشد این حالت منعکس کننده نحوه تغذیه پرنده ها است.
بازاریابی
ایجاد مزرعه شترمرغ آسان است. سودآور ساختن سرمایه گذاری به ارزیابی چگونگی بازاریابی فرآورده های حاصله از شترمرغ نیاز دارد. بهترین توصیه ای که می توانم برایتان داشته باشم این است که با مزرعه داران از دیگر مناطق ملاقاتی داشته باشید و پی ببرید که آنها محصولاتشان را چگونه و به چه قیمتی به فروش رسانده و تقاضای موجود را بررسی کنید. ممکن است فرآوری و بازاریابی را به عنوان بخشی از برنامه کلی مزرعه در نظر بگیرید.
پرنده های زنده
برخی ممکن است به قصد فروش پرنده زنده به پرورش اقدام کنند. اگر چه این امر به برگشت سرمایه در کوتاه مدت کمک کرده و بسته به کشور محل پرورش می تواند در آمد بالایی را به همراه داشته باشد، اما باید اتفاقاتی را که در صورت اشباع شدن بازار پرنده زنده و نبود تقاضای بیشتر برای پرنده زنده رخ می دهد، مد نظر داشته باشید. باید بررسی کنید که چه کسی و به چه قیمتی خریدار پرنده ها است. این مرحله تجاری شدن است.
تجهیزات کشتار
زمانی که هیچ خریداری برای پرنده های آماده کشتار وجود ندارد، ممکن است لازم باشد کشتار و بازاریابی محصول را خودتان انجام دهید. لازم است که از نزدیک ترین کشتارگاه و هزینه کشتار اطلاع داشته و اگر واحدتان به حد کافی بزرگ باشد چنین تجهیزاتی را خود راه اندازی کنید.
در آفریقای جنوبی، اغلب کشاورزان صاحب چنین تجهیزاتی بوده و بر مبنای سهمیه بندی فعالیت می کنند. هر کس با خرید سهمیه، حق کشتار پرنده را خواهد داشت. لازم است بدانید که آیا کشتارگاه مورد تأیید اتحادیه اروپا است یا نه. در این حال بازار پر رونق اروپا-جایی که بالاترین تقاضا برای گوشت شترمرغ را دارد- به رویتان گشوده خواهد شد. کار دسته جمعی با دیگر مزرعه داران منطقه و احتمالا تشکیل تعاونی برای رسیدن به بازارهای بزرگتر مفید است.
بازاریابی فرآورده های گوشتی
مشکل گوشت این است که در حالت تازه یک فرآورده فاسد شدنی است. گوشت شترمرغ باید هر چه سریعتر به فروش برسد و در صورتی که در خلا بسته بندی شود دوره نگهداری آن ۲۱ روز است. در صورت انجماد، گوشت را می توان تا یک سال نگهداری کرد.
بازاریابی پوست شترمرغ
بازار پوست شترمرغ بسیار بی ثبات است. در زمانهایی از سال هیچ کس پوست شما را نمی خرد و در زمانهای دیگر خریداران برای پوست شما صف می ایستند. نگران نباشید اگر کارها را درست انجام دهید محصول قابل فروشی خواهید داشت. پوست ها باید دارای شکل صحیح بوده و به درستی نگهداری شوند تا ارزش لازم را داشته باشند. در صورت بروز اشکال محصولی برای فروش نخواهید داشت. آن زمان که هر چیز مرتبط با پوست شترمرغ با ارزش بود دیگر به سر رسیده است. برای کسب اطلاعات در زمینه جدا سازی، ذخیره، حمل و نقل و درجه بندی پوست شترمرغ به سایت http://www.ostrichskinsupplies.comمراجعه کنید. به عنوان مثال پوست ها باید در درجه حرارت ۴ تا ۱۰ درجه سانتی گراد نگهداری شده و هیچگاه منجمد نشوند. تقاضای بازار برای پوست پاهای بزرگ از قسمت زانو تا نوک پا است.
برخی تعاونی ها در دام این طرز فکر می افتند که با دباغی پوست و فروش محصول نهایی در آمد بیشتری خواهند داشت. فریب نخورید و این کار را نکنید. پس از صرف مقدار زیادی پول و تحمل درد سر های مداوم در اثر سروکله زدن با دباغها و فرآوری کننده ها تازه باید به فکر فروش تان باشید. پوست نمک سود شده را بفروشید و پولتان را بدون درد سر دریافت کنید.
بازاریابی پر شترمرغ
پتانسیل پنهانی برای بازار یابی پر شترمرغ وجود دارد. همچنانکه رازهای تمیز کردن و رنگ آمیزی پرهای شترمرغ آشکار نشده است. از پرهای شترمرغ می توان برای انواع مختلف تزئین نظیر تزئینات گیاهی، طراحی داخلی، لباسهای محلی و کلاه استفاده کرده یا آنرا به محصولاتی نظیر بوآ و جاروی پر تبدیل نمود. پر شترمرغ خاصیت آنتی استاتیک دارد که آن را برای صنعت نقاشی اتومبیل ایده آل می سازد اما کمتر کسی به چنین بازاری راه پیدا می کند. همچنین انواع مختلفی از پر وجود دارد. بهترین نوع، پرهای سفید طویل نر است، اما برای سایر پرها نظیر پرهای دم نیز تقاضا وجود دارد. برای مشاهده انواع مختلف پر شترمرغ به پایگاه http://www.ostrichfeathers.com مراجعه کنید. شاید این منبع در آمدی نباشد که در برآورد فروش اولیه روی آن حساب باز کنید، باید محلی برای فروش پر در نظر داشته باشید.
بازاریابی پوسته تخم شترمرغ
در روز ۱۴ تخم ها را از نظر باروری امتحان کنید. تخمهای غیر بارور حذف می شوند. می توان محتویات این تخم ها را با ایجاد سوراخ کوچکی در انتهایشان، خالی کرده و داخل آن را ضدعفونی کرد. این پوسته های خالی تمیز و سفید رنگ نیز دارای ارزش هستند. جالب است که بسیاری از مردم آنها را صرفا به عنوان وسیله تزیینی در خانه نگهداری می کنند. برخی از افراد آنها را رنگ آمیزی کرده و به عنوان یادبود های مزرعه به فروش میرسانند. همچنین برخی از مردم از کنده کاری بر روی تخم ها وسایلی نظیر لوازم زینتی، لامپ یا ظرفهای ساده می سازند. همچنین بهتر است در ابتدا بر روی این منبع از در آمد حساب نکنید اما باید بدانید که یک فرآورده قابل فروش دارید.
نظرات دیگر
ایده های عجیبی در مورد فروش سایر فرآورده های شترمرغ مشاهده می شود. به عنوان مثال یک جوجه مرده را می توان به تاکسودرمی فرستاد. همچنین از پای شترمرغ زیرسیگاری ساخت. این مثالها واقعیت دارند و فقط برای این ذکر شده اند که بدانید در اطرافتان مزرعه داران مبتکری وجود دارند و در بازار رقابت آن کس برنده است که مبتکرتر باشد.
نحوه نگهداری شترمرغ
رفتار: شتر مرغها حیواناتی اجتماعی هستند. در طبیعت آنها درگله هایی متشکل از یک نر وچندین ماده زندگی می کنند.شتر مرغ حتی هنگامی که مریض یا زخمی شده هرگز نبایستی تنها باشد.
رقص والتس: این رفتار یکی از تیپیک ترین رفتارهای شتر مرغ است.
هنگامی که شتر مرغها سرحال هستند گاهی اوقات شروع به چرخیدن خیلی سریع دور محور بدن نموده و بالها را به طرف بالا برده و پرهای زیبایشان را به نمایش می گذارند.
گاهی اوقات این کار موجب سرگیجه زیاد آنها شده و به زمین می افتند.
نوک زدن: شتر مرغها بین ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ بار در روز نوک می زنند.
هنگامی که شتر مرغها کسل هستند به هر چیزی نوک می زنند و اغلب اشیاء خطرناک را می بلعند(مانند ناخن، قاشق، چاقوی کوچک و ….)
نوک زدن به پر: این عمل تنها در پرندگانی اتفاق می افتد که در شرایط مزرعه ای متمرکز نگهداری می شوند و معمولاً رفتاری غیر عادی است.
اگر به شتر مرغها فقط کنسانتره داده شود آنها در طول بقیه روز کسل شده و بعضی از آنها ممکن است شروع به نوک زدن به پر سایرین نمایند. این مشکل معمولاً هنگامی که آنها مشغول تغذیه از علوفه به میزان کافی هستند کاهش می یابد.
له له زدن: هنگامی که شتر مرغ احساس گرما کند، نوکش را باز کرده و عمل تهویه انجام می دهد که درجه حرارت بدنش کاهش می یابد. به دلایلی آنها گاهی اوقات پرهایشان را از بدن شان باز نگه میدارند.
رفتار تهاجمی: در طول فصل تولید مثل شتر مرغهای نر میتوانند خطرناک باشند. زیرا آنها می خواهند از قلمرو خود در برابر مزاحم از جمله انسان دفاع کنند. قبل از حمله آنها در جایگیری با بالا بردن (بلند کردن) سینه خود نموده و بالهایشان را درحالیکه دمشان کاملاً سیخ شده بالا می گیرند.نرها با دهان کاملاً باز تولید صدای هیس می کنند.
معمولاً یک شتر مرغ مهاجم را می توان با تکان دادن یک چوب بلند روبروی سر شتر مرغ که تعدادی پر براق به انتهای آن چسبیده است ترساند.اگر هنگامی که شتر مرغ می خواهد به طرف شما حمله کند، دست خالی هستید یک راه حل این است که روی زمین دراز بکشید و اجازه بدهید که او دور شود.
نسبت گله ای: گر چه شتر مرغها از علفزارهای افریقا منشاء گرفته اند که درآنجا فضای زیادی دراختیار داشته اند ولی در پرورش بصورت متمرکز در مزرعه نیز نسبتاً عملکرد خوبی دارند. هر چند، ازدحام بویژه درمورد شتر مرغهای جوانتر عامل مهمی برای استرس است که می تواند منجر به تضعیف سیستم ایمنی و نتیجتاً تلفات بیشتری شود. پرندگان جوان بایستی در گروههای ۱۵-۱۰ تایی برای جلوگیری از استرس و بهینه کردن توان رشد آنها نگهداری شوند. جوجه ها بایستی قادر به رفتن بیرون از سالن از روز اول به شرطی که وضع هوا اجازه دهد باشند. این نکته حیاتی است زیرا که آنها نیاز به استفاده از نور مستقیم خورشید همانند فضای زیاد برای تحرک دارند. تحرک خوب به هضم خوب غذا کمک کرده و جوجه ها را شادابتر نگه می دارد.
راهنمایی نسبت گله ای و حداقل فضای مورد نیاز برای هر پرنده:
سن(ماه)    سرپناه(سقف)    بهاربند    اندازهگروه
۱-۰ ۳-۱ ۶-۳ ۱۴-۴ پیشمولدها مولدها    (پرنده/m2 ) 2/1 5/2 3 4 5 5    (پرنده/ m2 ) 5/1 5 25 50 250 1000    15-10 15-10 هکتار/۴۰۰-۲۰ هکتار/۴۰۰-۲۰ هکتار/۴۰-۲۰ هکتار/ پرنده۳۰
هدف تولید مثلی : هدف تولید مثل برای شترمرغها نگهداری و اصلاح وضع سلامت و عملکرد آنها میباشد به منظور دستیابی به سطح بالای تولید ، شتر مرغهای نر و ماده بایستی از لحاظ باروری و سلامتی در سطح بالایی باشند و نیز سرعت رشد جوجه و سلامت آنها در سطح بالا باشد .
آشنایی با بخشهای اصلی پرورش شترمرغ
الف.نگهداری مولد و تولید تخم
مدیریت مولدها به دو دوره عمده تقسیم می‌گردد:
دوره تولیدمثل
شترمرغ در دوره تولید مثل معمولا یکروز درمیان (با استراحت در فواصل زمانی معین) تخم می‌گذارد. تجربه نشان می‌دهد هرچه ماههای گرم سال بیشتر باشد فصل تولیدمثل شترمرغ نیز طولانی‌تر می‌شود. در بعضی مناطق این دوره گاه تا ۱۰ ماه طول کشیده و محصولی بالغ بر ۱۰۰ تخم به‌همراه دارد. در این دوره برای بدست آوردن بالاترین بازده، مولدها هرگز جابجا نمی‌شوند.
مزرعه تولید تخم باید امکانات زیر را دارا باشد:
پن های تولیدمثل
دانخوری (نباید صرفا به چرا اکتفا شود)
آبخوری
سایبان
آشیانه مخصوص تخمگذاری؛ مولدها خود به ساختن لانه و تخمگذاری اقدام می‌کنند. می‌توان آنها را به آشیانه دیگر که به شکل ۸ ساخته شده هدایت کرد. این کار با قرار دادن تخم و پاشیدن ذرت در آن انجام می‌گیرد و غالبا مورد قبول مولدها واقع می‌شود.
حصارسیمی ۵/۱ متری برای ممانعت از درگیری نرها و ورود شغال که تخمها را خورده یا مولدها را می‌ترساند.
تعداد نر و ماده:
در این باره روشهای زیادی وجود دارد و انتخاب روش مناسب به شرایط مختلف و بازده تخمها در سالهای گذشته بستگی دارد.
بعضی از روشهای تجربه شده:
۱ نر و ۱ ماده
۱ نر و ۲ ماده
۱ نر و ۳ ماده نکته: بعضی نرها فقط یک ماده را قبول و بقیه را رها می‌کنند.
۲ نر و ۲ ماده
۲ نر و ۳ ماده نکته: این دو روش موجب اشکالاتی در ثبت محصول است.در این روشها روش دوم (ا نر و۲ ماده ) مناسبتر از بقیه و به صرفه‌تر به نظر میرسد.
تغذیه دوره تخمگذاری:
روش نامحدود: این روش مناسبترین روش است که مواد خوراکی در سطح مرتع به طور نامحدود در اختیار مولدها قرار گیرد. علل رجحان این روش: ـ راحت. ـ ارزان . ـ موجب چاقی نمی‌شود. ـ پرنده همیشه سیر و آرام و در حالت طبیعی است.
نکته: در این روش اگر خوراک کمتر از مقدار کافی مصرف شود نیاز غذایی حیوان تامین نشده اثر سو‌ء خواهد گذاشت. علل کاهش مصرف از این قرار است:
شرایط نامطلوب چراگاه.
ناکافی بودن غذای مکمل.
کیفیت پایین غذای مکمل مثل داشتن کپک یا مزه ناخوشایند
چیدن کوبی بلافاصله قبل از دوره تولید.
پر یا مایه‌
انگل و بیماری.
عوامل• وراثتی در خود مولدها.
• اضطراب.
روش محدود: خوراک به طور آماده در اختیار حیوان قرار می گیرد؛ این روش جایی مناسب است که علوفه در دسترس نباشد.
نکته: در روش محدودباید از مصرف زیاد خوراک جلوگیری کردچرا که باعث چاقی شده واثر زیان‌باری بر باروری جنسی شترمرغ چه ماده و چه نر داردهمچنین مصرف بالای پروتیئن موجب اضطراب گرمایی ویا تولید تخمهای با پوسته خشک می‌گردد.
دوره استراحت
چون در دوره تولید از هرگونه جابجایی و فعالیت غیرطبیعی در محیط مولدها باید اجتناب کرد؛ لذا عمده کارهای مربوط به مدیریت مولد در دوره استراحت انجام می‌گیرد:
پرکنی.
مبارزه با انگلهای خارجی مثل کـک، شپش، کنـه بوسیله افشانه‌های ضدعفونی.
مبارزه با انگلهای داخلی مثل کرم نواری و کرم پهن بوسیله دارو.
واکسیناسیون در برابر بیماریهایی مثل ادرارسبز، تورم‌ روده، نیوکاسل.
نکته: در ۳ مورد بالا مشاوره با متخصص الزامی است چون معالجات نادرست بسیارخطرناک وگاه موجب تلفات سنگین است.
جداکردن نرها و ماده‌ها.
تغذیه در دوره استراحت؛ خود به دو دوره تقسیم می‌شود:
دوره تعدیل وزن؛ غالبا مولدها احتیاج به کاهش وزن پیدا می‌کنند. این کار تا چند هفته به پایان دوره استراحت انجام می‌شود. جیره آن عبارت‌است از مکمل ویتامینی معدنی به همراه علوفه‌خشک یا تازه یا خوراک. نکته: هیچ نوع غله ای به مولدها داده نمی‌شود به استثنای مواردی مثل: بعد از پرکنی، مایه‌کوبی، هنگام بیماری یا هوای سرد حداکثر ۳۰۰ گرم به هر پرنده.
دوره آمادگی جنسی؛ که در ۲ تا ۴ هفته پایانی دوره استراحت انجام می‌گیرد. جیره آن عبارت‌است از علوفه تازه با ۴۰۰ گرم ذرت یا خوراک دارای ۲۵ درصد غله و نیز مکمل فسفاته.
حذف شترمرغهای غیراقتصادی؛ برای تعیین صرفه اقتصادی باید در پرونده هر مولد این موارد مشخص شود:
کم و کیف جفتگیری آن.
تاریخ روزهای بدون جفتگیری.
تعداد، تاریخ، وزن واندازه همه تخمهای آن.
وزن، اندازه و تاریخ و ساعت تولد همه جوجه‌های آن.
تعداد و تاریخ تخمهای بدون نطفه.
تعداد و تاریخ تخمهای با جنین مرده.
تعداد و تاریخ تخمهایی که جوجه با عمرکوتاه دارد.
نکته: عوامل مؤثر بر کمیت وکیفیت تخم هر مولد از قرار زیر است:
سن مولد؛ معمولا نرها از۵/۲ و ماده‌ها از ۲ سالگی تولیدمثل می‌کنند و بعد در ۶-۵ سالگی به سقف تولید می‌رسند.
نسبت نر و ماده؛ ۱ نر به۲ یا ۳ ماده مناسب است.
تغذیه.
باران.
انگلها.
اضطراب؛ که می تواند علت آن سروصدا، حیوانات وحشی و سگها یا حتی درگیری نرها باشد.
عوامل وراثتی و همخونی.
ب.جوجه‌کشی
طبیعی:
اگرچه جوجه‌کشی به صورت طبیعی آسانتر است ولی به همان نسبت سودآوری کمتری دارد چون شترمرغ در هنگام خوابیدن روی تخم و نگهداری جوجه تخمگذاری نمی‌کند. برای کرچ شدن شترمرغ حداقل ۵ تخم لازم است والا پرنده به تخمگذاری ادامه می‌دهد. تعداد تخمی که جفت مولد می‌توانند تفریخ کنند حدود ۲۰ عدد است.
مصنوعی:
مقدمات:
جمع‌آوری تخمها؛ هرروز ترجیحا صبح زودیا غروب.
ضدعفونی تخمها؛ به دو روش شستن(۵ گرم virkon-s در ۱ لیتر آب ولرم برای شستشویا در نیم لیتر برای افشانه تخمها ودستگاه. ( آب سرد موجب مَکش میکروبها به داخل تخم می‌شود) یا گازدادن(۸۰ گرم پرمنگنات پتاسیم و۱۳۰میلی‌لیتر محلول ۴ درصد فرمالین برای ۳ مترمکعب دستگاه)
نگهداری تخمها؛ که نباید بیش از ۱ هفته طول بکشد باید در دمایی بین ۱۵ تا ۲۰ و رطوبتی بین ۷۵ تا ۸۰ درصد باشد. تخمها به صورت عمودی و با روزی ۱ بار چرخش نگهداری می شوند. بعداز حمل ونقل طولانی باید حداقل ۱۲ ساعت بی‌حرکت بماند.
گرم کردن تخمها؛ قبل از گذاردن در دستگاه باید ۱۲ ساعت در اتاق ۲۵ درجه گرم شوند.
دستگاه:
دما؛ ۳۶ درجه با نوسان حداکثر ۵/۰ (حتی نوسان ۱ تا ۵/۱ درجه منجر به ۵۰درصد تلفات می‌گردد).
رطوبت؛ بین ۲۶ تا ۳۴ درصد.
کیسه زرده؛ اگر پایین باشد جنین از بین می‌رود.(محل کیسه باچراغ مشخص وبا مداد علامتگذاری شود).
وضعیت تخمها؛ بر اساس روشهای استاندارد
چرخاندن تخمها؛ اگر دستگاه خودکار نیست ۳ بار در شبانه روز.
جریان هوا؛ ۵۰ لیتر در ساعت برای هر تخم.(افزایش گازکربنیک خطرناکتر از کاهش دماست لذا هنگام قطع برق یا نقص هواکش باید درها را نیمه باز گذارد).
هچر؛ یک واحد کامل جوجه‌کشی به جز اتاقهای شستشو، نگهداری و گرم‌کننده تخم، ستر و جوجه‌کشی باید مجهز به هچر برای سلامت کامل جوجه‌ها باشد.
ج.پرورش جوجه و پرواربندی
نگهداری جوجه تا ۳ ماهگی
روش طبیعی(با مادر):
دایه: یک مولد آرام و اهلی که تجربه جوجه‌کشی به همراه جثه ای بزرگ دارد اگر پذیرنده جوجه‌های غریبه باشد مناسبترین مورد برای پرورش طبیعی جوجه است. چون به جز ۱۵ الی ۲۰ جوجه خودش، می تواند در ماههای سرد ۱۰ الی ۱۵ و در ماههای گرم تا ۴۰ جوجه دیگر را پرورش دهد. زمان جدا کردن جوجه‌ها از دایه بسته به نظر مزرعه‌دار است. غالبا بعد یک ‌ماه می‌توان آنها را جدا کرد و جوجه‌های جدیدی جایگزین نمود. از آنجا که مولدها هنگام نگهداری از جوجه تخمگذاری ندارند معمولا روش طبیعی مورد توجه مزرعه‌داران واقع نمی‌شود.
روش مصنوعی(بدون مادر):
بعد از خشک کردن جوجه‌ها و ضدعفونی کردن ناف، آنها را به سالنی با شرایط زیر منتقل می‌کنند:(با احتیاط و جلوگیری از بروزسرماخوردگی)
قسمت مجزا برای جوجه‌های ۱ تا ۷ روزه؛ ۱۰ متر به ازای ۵۰ جوجه(این محل را باید هر روز توسعه داد به گونه ای که بعد از یک ‌ماه هر جوجه ۱ متر جا داشته باشد)
دمای هوا وکف؛ ۲۶ درجه
ضدعفونی شده
کف یکپارچه؛(اگر بتونی است عایق‌بندی شود)
هر ۵ جوجه ۱ دانخوری و آبخوری پر؛(نباید طوری باشد که جوجه در آن بیفتد و گیر کند)
تهویه مطبوع بدون جریان مستقیم سرد
خروجی به سمت بهاربند؛(بعد از ۲ هفته می‌توان در هوای مساعد جوجه‌ها را برای چرا خارج کرد)
نکته: عوامل مرگ و میر جوجه‌ها:
عوامل قبل از تولد؛ مثل سوء تغذیه مولدها، تازه نبودن تخم، روشهای غلط و بهداشت پایین جوجه‌کشی
غذای نامناسب؛ مثل غذای درشت
شرایط بد سالن؛ مثل تراکم بالا، گرما و عدم تهویه، سرما و نوسانات شدید دما
انگلهای داخلی و خارجی و بیماریها
اضطراب؛ تقریبا مهمترین عامل تلفات جوجه است. چون موجب رفتار غیرعادی مثل خوردن پر، علف، چوب، سنگ و.. می‌شود. مهمترین عامل اضطراب جابجا کردن جوجه‌هاست. از عوامل دیگر می‌توان به گرفتن زیاد جوجه‌ها، سروصدا، جانوران موذی وپرندگان مزاحم، تغییرات شدید خوراک و دما و برنامه‌های روزانه، بیماری و انگل و کافی نبودن محیط تحرک اشاره کرد. چریدن دریونجه‌زار و قراردادن مولدهای حذف شده به عنوان دایه می‌تواند آرام‌بخش باشد.
۲- نگهداری بعد از ۳ ماهگی
در این هنگام جوجه بحرانها را پشت‌سر گذاشته لکن نباید نکاتی مثل مبارزه با بیماری و انگل، تراکم مناسب و تغذیه صحیح را فراموش کرد.
د.کشتار و فرآوری
یک کشتارگاه مجهز شترمرغ؛ شامل قسمتهای کشتار، تجزیه، بسته‌بندی گوشت، تونل انجماد، سردخانه، بسته بندی پر و دباغی چرم است که البته کارگاهها و کارخانجات تبدیلی (مثل کارگاه کیف و کفش…و کارخانه ژامبون و کنسرو…)می‌تواند مکمل خوبی برای آن باشد
مشکلات رفتاری
مشکلات رفتاری در شترمرغها بیشتر ناشی از ورش باد تند ، تراکم زیاد و دیگر مسایل ناسازگار می باشد .عارضه پرخواری معمولا توسط پرندگان خسته یا در محیط تراکم آغاز میشود. در صورت بروز این عارضه از بین بردن آن بسیار مشکل است .
روشهای استفاده از Hubcap ( وسیله ای جهت مشغول نمودن شتر مرغها ) درجایگاه نگهداری و دیگر اسباب بازیها به حل این مشکل کمک میکند .همچنین جدا سازی پرندگان یا استفاده از جایگاه نگهداری با مساحت بیشتر می تواند مشکل را تا حد زیادی مرتفع نماید.آسمان نگری هم یکی از مشکلات رفتاری است که د رپرندگانی که مدتهای طولانی در محوطه محدود نگهداری شده اند مشاهده میشود . بنظر میرسد این رفتار بیشتر در شرایط آ ب و هوایی شمالی که درطول زمستان جوجه شتر مرغها در داخل جایگاه محدود نگهداری میشود دیده میشود . خارج کردن آنها از جایگاه محدود موجب حل مشکل میشود . تهاجم شتر مرغهای نر یا ماده یک رفتار طبیعی به منظور حفظ قلمرو میباشد . شتر مرغه انیز قلمرو خود را حفظ نموده حالت تهاجمی پیدا میکنند . جداسازی ساده آغلها و ایجاد فضای بیشتر برای شترمرغها ی ماده که امکان فرار از مسیر تهاجمی نرها را داشته باشند در حل مشکل کمک نموده و در پیشگیری از بروز صدمات موثر میباشد .اموهای ماده بیشتر از گونه های دیگر مهاجم میباشند و اجازه دادن به اموها جهت جفت یابی ، جداسازی اموهای نر وماده و فراهم ساختن مساحت بیشتر برای اموها از ایجاد و پیشرفت این عارضه جلوگیری خواهد نمود .
جوجه کشی مصنوعی شترمرغ
شتر مرغ ماده معمولاً بین ساعت ۴ تا ۷ بعدازظهر تخمگذاری می کند. بلافاصله بعد از تخم گذاری بایستی تخم ها توسط کارگر جمع آوری شده و به محل جوجه کشی منتقل شوند.
دوران جوجه کشی ۴۲ روز می باشد. درجه حرازرت دستگاه جوجه کشی ۳/۳۶ درجه سانتی گراد و رطوبت در حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد است. وزن تخم به طور متوسط در حدود ۵/۱ کیلوگرم بوده و در پایان دوران جوجه کشی بایستی در حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد از وزن تخم کاهش پیدا کند. در غیراینصورت ممکن است مشکلاتی در جوجه در آوری ایجاد گردد. معمولاً تخم ها به مدت یک هفته جمع آوری و در درجه حرارت و رطوبت مناسب نگهداری شده و سپس تخم های بی نطفه از دستگاه خارج می گردند. درروز سی و هشتم تخم ها به هچر منتقل شده و تا زمان خروج از تخم در دستگاه باقی می مانند. بهتر است جهت خشک شدن و فعالیت نسبی پرنده، به او اجازه داد تا به مدت ۶ تا ۱۲ ساعت دردستگاه هچر باقی بماند و سپس خارج گردد. بهداشت دستگاه و سالن جوجه کشی بسیار مهم بوده و بایستی حتی الامکان از ورود افراد متفرقه به محیط جوجه کشی خودداری شود. جوجه ها به هنگام تولد وزنی در حدود۷۰۰ تا ۱۰۰۰ گرم دارند. بند ناف توسط آیودین ضدعفونی می گردد. کف بینی های هچری نیز باید اصطکاک کافی داشته باشند تا از بازشدن پاها درجوجه جلوگیری به عمل آید. چنانچه جوجه نتواند از تخم خارج شود بایستی به جوجه کمک شود. این امر نیاز به کسب تجربه کافی داشته و هر گونه مداخله عجولانه سبب نتایج منفی درهچ خواهدشد.
پرورش جوجه
پس از خروج از تخم جوجه ها بایستی درحرارت ۳۰ تا ۳۲ درجه سانتی گراد قرار گیرند. بهتر است این حرارت در زیر منبع حرارتی (لامپ هیتر، مادر مصنوعی) برای جوجه مهیا شده و اجازه انتخاب را برای جوجه فراهم آورد. در صورتی که شرایط جوی اجازه دهد می تواند جوجه را ۲۴ ساعت بعداز درآمدن از تخم در فضای آزاد قرارداد. مراقبت از جوجه در سنین اولیه بایستی با دقت انجام شود. بهداشت سالن کاملاً رعایت شده و شب ها شرایط مناسب از نظر دما و تهویه برای جوجه ها فراهم شود. عفونت کیسه زرده از متداول ترین علل مرگ و میر جوجه ها تا سن حدود ۱۴ روزه گی است. این عفونت می تواند از طریق تخم، دستگاه جوجه کشی، بندناف و نیز غذا و خوردن مدفوع(از طریق روده) به کیسه زرده منتقل شود. عدم جذب به موقع کیسه زرده باعث عفونت و مرگ جوجه خواهد شد. هرگونه استرس نیز می تواند شرایط را برای باقی مانده کیسه زرده در بدن جوجه و عفونت آن فراهم نماید. از دیگر علل مرگ و میر در جوجه ها را می تواند عفونت های باکتریایی، اسهال و مشکلات فیزیکی پانام برد. غذا ۲۴ ساعت بعداز هچ بایستی در اختیار جوجه قرار گیرد. غذا بایستی دارای انرژی و پروتئین بالا و از نظر املاح معدنی وویتامین ها بالانس باشد. چند روزی طول می کشد تا جوجه خوردن آب و غذا را بیاموزد واین مدت زمان کافی را برای جذب کیسه زرده فراهم می نماید. قرار دادن یک جوجه بزرگ تر در میان جوجه های تازه به دنیا آمده عمل آموختن خوردن و آشامیدن را به جوجه ها آسان می سازد. جوجه های مریض و غیرفعال را بایستی سریعاً از سایر پرندگان جدا نموده و در فضای دیگر تحت درمان قرار داد.
انباشتگی اجسام خارجی از قبیل سنگ، چوب و ساقه در پیش معده و سنگدان از دیگر عوامل مرگ و میر جوجه ها تا سن چهارماهگی می باشد. هرگونه استرس از قبیل بالانس نبودن جیره (از نظر موادغذایی ، مواد معدنی وویتامینه و غیره) نیز بیماری و عدم آرامش و سلامت پرنده می تواند به این مسأله منجر گردد. بنابراین حتی الامکان سعی شود محیط پرورش جوجه ها عاری از هرگونه اجسام خارجی باشد. واکسیناسیون جوجه ها علیه بیماری نیوکاسل در کشورمان الزامی است. تلفات ناشی از این بیماری توسط بعضی از مزارع در ایران گزارش شده است. جوجه ها به بیماری آنتروتوکسمی نیز حساس هستند. واکسیناسیون جوجه علیه این بیماری توصیه می گردد. این بیماری غیرواگیر بوده و عامل اصلی آن استرس است. (تغییرات جیره حمل و نقل، ترس، تراکم جوجه هاو….) جوجه ها به سرعت رشد کرده و درسن یک ماهگی در حدود ۳ تا ۶ کیلوگرم وزن دارند. با افزایش سن جوجه ها بایستی فضای بیشتری در اختیار آنان قرار داد. گردشگاه جوجه ها بایستی دارای سایبان بوده و خاک بهترین انتخاب به عنوان بستر می باشد. بستر فضای مسقف بهتر است از جنس بتن باشد تا به راحتی بتوان آن را شست وشو داد و ضدعفونی کرد. در بعضی از مزارع از سیستم حرارت زیرزمینی به عنوان منبع حرارت استفاده می نمایند.
این مسأله باعث گرمی بستر و آرامش پرنده و نیز کاهش تلفات ناشی از عفونت کیسه زرده خواهد شد. در سن سه ماهگی جوجه ها وزنی بین ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم خواهند داشت. بعداز سن ۳ ماهگی جوجه ها نسبتاً مقاوم بوده و تلفات کاهش می یابد. بعداز سن ۳ ماهگی بیشتر تلفات ناشی از مسائل فیزیکی است. از سن سه ماهگی تا پایان یکسالگی (زمان کشتار) جوجه ها در فضاهای محصور نگهداری می شوند. معمولاً به ازاء هر پرنده، حداقل ۵۰ متر مربع فضای گردشگاه در اختیار قرار می گیرد. فضای سایبان برای هرپرنده نیز ۵ متر مربع است. بنابراین بعداز سن سه ماهگی پرندگان نیاز به سالن های بسته نخواهند داشت. بعداز سن سه ماهگی پرندگان به سرما و گرما بسیار مقاوم هستند. پرندگانی که به عنوان مولد انتخاب می شوند بعداز سن یکسالگی از جیره های نگهداری استفاده می نمایند.
تغذیه در جوجه های شترمرغ
تغذیه جوجه شترمرغها مسئله ای بسیار مهم جهت آغاز و تداوم رشدی خوب و موثر است که در دراز مدت می تواند بر روی آینده تولیدی پرندگان نیز بسیار موثر باشد. در طی سه ماه اول، پرورش، جوجه‌ها بسیار حساس بوده و درصد تلفات آنان بیشتر از سنین دیگر می‌باشند. برای به حداقل رساندن تلفات رعایت کامل بهداشت و تغذیه مناسب و دقیق امری ضروری است. برای دستیابی به بازده بیشینه در امر خوراک دهی پرندگان می توان از راه کارهائی ساده استفاده نمود که در ادامه مقاله به برخی از آنها اشاره می گردد:
استفاده از سنگریزه در خوراک
به‌منظور خرد شدن غذا در سنگدان، شترمرغ نیاز به تکه‌های کوچک سنگریزه دارد. تا زمانی‌که جوجه‌ها از طریق گردش و چرا به چنین منابعی دست نیافته‌اند بایستی به غذای آنان سنگریزه اضافه گردد. سنگریزه‌ها بایستی نصف اندازه ناخن انگشت پرنده باشند. برای جوجه‌های تازه متولد شده این اندازه در حد یک دانه برنج است.
بعضی از پرورش‌دهندگان، سنگریزه یا ماسه زبر و خشن را به‌طور آزاد در اختیار جوجه‌ها قرار ‌می‌دهند (شن و ماسه باید کاملاً خشک باشد) و بعضی دیگر به‌دلیل ترس از انباشتگی معده یا روده حیوان قویاً این روش را رد می‌نمایند. آنها اضافه نمودن این مواد را به جیره ترجیح می‌دهند. ? تا ? سنگریزه کوچک برای هر جوجه در روز کافی به‌نظر می‌رسد. البته برخی منابع نیز سنگریزه را فقط بعد از سه هفتگی پیشنهاد می‌کنند. توجه داشته باشید که سنگ‌های صنعتی به‌دلیل امکان بروز یبوست نبایستی مورد استفاده قرار گیرند.
ویتامین‌ها
اضافه نمودن ویتامین‌های محلول به آب آشامیدنی براساس دستورالعمل مصرفی کارخانه در دو تا سه هفته اول پرورش جوجه برای افزایش مقاومت در مقابل بیماری‌ها، توصیه می‌گردد. بسیاری از ویتامینها تاثیرات مستقیم یا غیر مستقیم در رشد و بازده پرندگان دارند. به طور مثال در هنگام بروز استرسهای گوناگون از قبیل استرسهای گرمائی استفاده از ویتامین C می تواند تاثیرات بسیار خوبی در کاهش اینگونه تنشها داشته باشد.
خوراندن کود
فلورمیکروبی لازم جهت هضم میکروبی در روده کور و بزرگ جوجه در اولین روزهای زندگی شکل می‌گیرد. در حیات وحش این فرآیند با بلعیدن مدفوع والدین به‌عنوان اولین غذا صورت می‌پذیرد. کود حاوی جمعیت باکتری‌های مورد نیاز پرنده است. به این منظور بعضی از پرورش‌دهندگان کود تازه پرندگان بالغ را برای جوجه‌ها توصیه می‌نمایند. البته خطر انتقال انگل‌های روده‌ای و عوامل بیماری‌زا به جوجه‌ها وجود دارد (در برخی کشورها خوراندن کود ممنوع است). حداقل برای جلوگیری از انتقال انگل‌ها و عوامل بیماری‌زای خاص شترمرغ، بعضی از پرورش‌دهندگان، کود تازه گاو را پیشنهاد می‌نمایند. این روش مورد بحث بسیار بوده و توسط بعضی از پرورش‌دهندگان رد شده است.
در طی روزهای اول زندگی، جوجه‌ها مدفوع خود را می‌خورند که این امر باعث بروز مشکلات بهداشتی فوق‌الاشاره می‌شود. برای جلوگیری از این خطرات، مدفوع بایستی مرتباً جمع‌آوری گردد. در بعضی از مزارع آمریکا جوجه‌ها ابتدا روی توری‌های فلزی پرورش می‌یابند تا مدفوع از دسترس آنها خارج گردد.
آب آشامیدنی
به همراه اولین وعده غذا در دو یا سه روزگی، بایستی آب نیز در اختیار جوجه‌ها قرار گیرد. پرندگان بایستی همانند غذا خوردن چگونگی آشامیدن آب را نیز یاد بگیرند. رنگی نمودن آب توسط رنگ‌های خوراکی و یا چسباندن یک عکس رنگی در داخل آبخوری باعث جذب پرندگان می‌گردد. آبخوری‌ها نبایستی در ارتفاع بلند قرار گرفته و باید توسط یک شیء سنگین (مثل یک سنگ) مهار شوند. به ازاء هر سه دانخوری، یک آبخوری در نظر گرفته می‌شود.
جوجه‌ها چه در پناهگاه نگهداری شوند و چه در محوطه باز، آب مصرفی و مدفوع و ادرار آنها بایستی کاملاً کنترل گردد. ادرار طبیعی به رنگ سفید است. انتظار می‌رود جوجه‌های ضعیف آب بیشتری خورده و در نتیجه دچار اسهال شوند. در این صورت پیشنهاد می‌شود ? تا ? بار در روز و به مدت محدود آب در اختیار جوجه‌ها قرار گیرد. به‌عنوان یک قاعده کلی میزان آب بایستی ?/? تا ? برابر مقدار غذای کنسانتره باشد.
آبخوری‌ها بایستی به‌طور روزانه تمیز و با آب تازه پر شوند. جوجه‌ها و پرندگان در حال رشد هرگز نباید آب مانده و گرم استفاده نمایند. اگرچه هیچ‌گونه مدرک علمی در این رابطه وجود ندارد، ولی این مسئله موجب بیماری و تلفات می‌شود. بنابراین نبایستی آبخوری‌ها در معرض نور مستقیم خورشید قرار گیرند.
تغذیه جوجه‌ها با علوفه
جوجه‌ها به‌ محض عادت به غذاخوردن، به علوفه‌? تازه علاقه پیدا می‌کنند، زیرا علوفه تازه محرک اشتهاء است. لذا علاوه بر غذای آردی بایستی علوفه خرد شده مثل گزنه، شبدر، یونجه و کلم سه تا چهار بار در روز اضافه گردد. به‌دلیل خطر بروز انباشتگی باید توجه داشت که در طی ماه اول فقط از برگ علوفه مصرف شده و از ساقه آنها استفاده نگردد. می‌توان بوته‌ها تازه یونجه یا شبدر را در حدود ارتفاع سر جوجه‌ها آویزان کرد. با خوردن برگ‌ها توسط جوجه‌ها می‌توان بوته عاری از برگ را جمع‌آوری نمود. علوفه? مانده و پژمرده نیز سبب مشکلات گوارشی می‌شود. لذا علوفه سبز را بایستی به مقداری در اختیار جوجه‌ها گذاشت که در عرض دو ساعت خورده شود.
چنانچه به‌عللی دسترسی به علوفه سبز ممکن نباشد می‌توان از شبدر و یونجه خشک به‌عنوان جایگزین ااستفاده نمود. به‌هرحال علوفه خشک یا تازه بایستی به قطعات ریز خرد شوند. اندازه قطعات برای جوجه‌های جوان بایستی ? میلی‌متر و در هر صورت همیشه کمتر از طول انگشت کوچک پرنده باشد. مقدار علوفه با افزایش سن جوجه‌ها افزایش یافته و ممکن است در سن ?? هفتگی به ?? درصد میزان غذای خشک برسد.
نکاتی در مورد ساخت دان جوجه شترمرغ
علاوه‌بر خود جیره، مقادیر کمی علوفه سبز خرد شده برای تحریک اشتهاء و تأمین ویتامین‌ها و پروتئین‌ها اضافه می‌گردد. اضافه کردن تکه‌های هویج و بالاخره تکه‌های ریز تخم‌مرغ کاملاً جوشیده و سفت شده به غذای خشک در دو هفته اول مفید بوده است.
در میان غذاهای آماده تجاری برای سایر گونه‌های حیوانی، غذای آغازین جوجه بوقلمون و جوجه مرغ (حداقل دارای ?? درصد پروتئین خام و ?/?? مگاژول در کیلوگرم انرژی قابل سوخت و ساز) به‌شرطی‌که داری داروهای ضدکوکسیدیوز یونوفور نباشد برای جوجه شترمرغ‌ها مناسب است. به‌دلیل کم بودن الیاف خام و به‌منظور بهبود بخشیدن به ساختار دان آغازین ماکیان که اغلب به‌دلیل ریزی بیش از حد برای جوجه شترمرغ مناسب نمی‌باشد باید بین ? تا ?? درصد (بسته به سن جوجه) یونجه یا شبدر ریزه شده به غذای آنان اضافه شود. همچنین به‌دلیل ناکافی بودن کلسیم و فسفر این جیره‌ها افزودن فسفات کلسیم، یا پودر استخوان یا خرده صدف و یا سنگریزه‌های آهکی توصیه می‌گردد.
روش غذادهی
درست قبل از اینکه جوجه شترمرغ پوسته تخم را بشکند کیسه? زرده را از طریق ناف به محوطه? شکمی جذب می‌کند. وزن زرده ممکن است تا حدود یک سوم وزن زمان هیچ جوجه باشد. کیسه زده به‌عنوان یک منبع غذائی باعث می‌گردد که جوجه‌ها ? تا ? روز اول زندگی را بدون غذا و مایعات زندگی کرده و نیازی به غذای کمکی نداشته باشند. بنابراین کاهش وزن بدن در طی روزهای اولیه طبیعی است.
علی‌رغم این حقیقت جوجه‌ها بایستی به‌محض سرپاشدن یعنی در یک یا دو روزگی به غذا و آب دسترسی داشته باشند. جوجه شترمرغ‌ها مجبور هستند غذا خوردن را یاد بگیرند. البته آنها به‌طور غریزی به جستجوی غذا می‌روند ولی قادر به تشخیص غذا در دانخوری‌ها نمی‌باشند. در صورت عدم مراقبت کافی احتمال تلف شدن جوجه‌ها در اثر گرسنگی و یا بلعیدن اشیاء و در نتیجه انباشتگی معده یا روده وجود دارد. بدین‌منظور بهتر است جوجه‌ها برروی بستر سیمانی، حصیر پلاستیکی یا گونی پرورش داده شوند. کف و مواد بستر به‌کار رفته بایستی مرتباً تمیز و شسته شوند. تنها از سن حدود ? ماهگی به‌بعد مواد بستری دیگری مثل شن و ماسه و یا پوشال توصیه می‌گردد.
برای عادت دادن جوجه‌ها به غذای موجود در دانخوری بایستی گردشگاه آنان کوچک در نظر گرفته شود (کمتر از ?/? مترمربع برای هر جوجه). دانخوری‌ها بایستی در تمامی نقاط سالن وجود داشته باشند تا غذا به‌راحتی در دسترس جوجه‌ها قرار گیرد. همچنین می‌توان در روزهای اول غذا را در دانخوری‌های طویل ناودانی یا برروی پارچه‌های کتانی، کنفی (بدون نخ‌های اضافی) یا گونی خالی پاشید.
به‌دلیل کنجکاوی جوجه شترمرغ‌ها، تمایل آنان به غذا با انگشت کشیدن به غذا برانگیخته می‌شود. برای تحریک بینائی جوجه برای غذا خوردن، افزودن یا مخلوط کردن علوفه سبز خرد شده (برگ کلم، کاهو و یونجه) و نیز قطعات هویج و تخم‌مرغ کاملاً جوشیده و سفت شده (به همراه پوسته) به جیره خشک مؤثر است. حتی سبز کردن رنگ غذا نیز موجب تحریک جوجه‌ها می‌گردد. بعضی از پرورش‌دهندگان به‌منظور آموختن طرز غذا خوردن یک یا چند جوجه بزرگتر را به همراه جوجه‌های جوان نگه می‌دارند.
جوجه‌های جوان غذای آردی را به غذای پلت ترجیح می‌دهند. عموماً پرندگان غذای مرطوب به آسانی از غذای خشک دوست دارند. بایستی به این نکته توجه نمود که غذای مرطوب آسان‌تر فاسد شده و در نتیجه باعث سود هضم در جوجه‌ها می‌گردد. دانخوری‌ها بایستی به‌‌طور روزانه تمیز و غذای باقی‌مانده در آنها خارج شده و برای تغذیه پرندگان بزرگتر استفاده گردد. بعد از اولین نوبت تغذیه، مدفوع جوجه بایستی به مدت ? تا ? روز به‌دقت کنترل شود. در صورت مشاهده اولین علائم اسهال بایستی به آب آشامیدنی یا غذای آنها آنتی‌بیوتیک اضافه گردد.
به‌دلیل استفاده از ذخیره زرده، مصرف دان در طی ده روز اول زندگی جوجه‌ها کم می‌باشد. برخلاف روش قبلی یعنی تغذیه آزاد (Ad libitum)، در حال حاضر تغذیه محدود مورد بحث است. التهاب کیسه زرده معمول‌ترین علت مرگ و میر جوجه‌ها محسوب می‌گردد. به‌وسیله محدودیت غذائی جوجه‌ها در روزهای اول زندگی می‌توان جذب زرده را تسریع بخشید. در مطالعه‌ای توسط Farzi مشاهده شد که میزان تلفات در جوجه‌هائی که از جیره محدود شده استفاده می‌کردند، نسبت به جوجه‌هائی که آزادانه غذا می‌خورند به‌طور معنی‌داری کمتر بوده است. در مورد دوم مرگ و میرها بیشتر در اثر تورم کیسه زرده، اسهال و یبوست بوده است. Farzi میزان غذای خشک مصرفی روزانه را ?/? تا ? درصد وزن زنده پرنده پیشنهاد می‌کند. این مقدار بایستی به‌تدریج و همگام با افزایش رشد جوجه‌ها و سلامت آنان افزایش یابد. Arts تعداد دفعات غذادهی در روز را دوبار پیشنهاد می‌کند که در هر نوبت میزان غذا باید به اندازه‌ای باشد که در عرض ? ساعت خورده شود. برگ‌های خرد شده گزنه‌ها بدون هیچ‌گونه محدودیتی به‌عنوان مکمل غذائی پیشنهاد می‌شود.
به‌دلیل عدم فعالیت جوجه‌ها در شب نیازی به تغذیه شبانه نیست. به‌منظور تشخیص سریع هرگونه انحراف از رشد طبیعی، مصرف غذا و رشد پرنده بایستی به‌طور مداوم مورد پایش قرار گیرد. افزایش وزن اضافی از طریق کاهش میزان غذا یا افزایش درصد فیبرخام جیره جبران می‌گردد.
گردش و چرا
از سن دو تا سه هفتگی چرا در یک مزرعه یونجه یا شبدر یک جایگزین مطمئن برای علوفه? تازه خواهد بود. برای جلوگیری از مصرف بیش از حد ساقه و اشیاء غیرقابل هضم و در نتیجه خطر یبوست بایستی به نکات زیر توجه نمود:
- جوجه‌ها نبایستی در حالت گرسنه وارد مزرعه شوند بلکه باید قبل از آن با غذای پرانرژی تغذیه گردند.
- در هنگام شروع چرا بایستی رفتار خوراک خوردن جوجه‌ها به دقت کنترل شود.
- چراهای اولیه نبایستی بیش از نیم ساعت و دوبار در روز تجاوز نماید. پس از آنکه جوجه‌ها به چریدن عادت کردند می‌توان زمان را افزایش داد.
- در صورت بلند بودن ارتفاع علوفه چراگاه به‌خصوص یونجه، ممکن است کندن برگ از ساقه‌های بلند برای جوجه مشکل بوده و لذا علوفه خود را از دست داده و به چیزهای دیگر مثل علف هرز، شن و ماسه و سنگریزه تمایل نماید. مزارع موردنظر برای چرای جوجه‌ها بایستی به‌طور منظم درو شده و بلندی علوفه تا سن شش هفتگی از ارتفاع پشت جوجه‌ها تجاوز ننماید.
علاوه‌بر نکات فوق بایستی توجه داشت که تا سن سه تا چهار ماهگی، هنگام انتقال جوجه به چراگاه نبایستی علوفه چراگاه مرطوب باشد. پرورش‌دهندگان شترمرغ در آفریقای جنوبی در یافته‌اند که خیس شدن سطح شکم پرنده در اثر تماس با برگ‌های خیس ناشی از باران و شبنم در مزرعه باعث مرگ جوجه‌ها می‌گردد. بنابراین در زمان بارندگی، گردش و چرای روزانه جوجه بایستی تا خشک شدن کامل علف‌ها به تعویق افتد.
پرورش شترمرغ مولد
شتر مرغ در سن ۲ تا ۳ سالگی به بلوغ جنسی می رسد و تا مدت زیادی بارور باقی می ماند. پرنده نر در زمان بلوغ به رنگ سیاه با پرو بال سفید رنگ و شتر مرغ ماده به رنگ قهوه ای تا خاکستری است. بارزترین نشانه در شتر مرغ نر، قرمزی رنگ ساق پا ، نوک و اطراف چشم است که ارتباط مستقیمی با قدرت جنسی نر دارد. هرچه این قرمزی بیشتر باشد پرنده از قدرت نرینگی بیشتری برخوردار است.
شتر مرغ نرو ماده به صورت جفت تا دسته های چند تایی و نیز به صورت گله نگهداری می شوند. این ترکیبات بسته به میزان زمین موجود و امکانات، قدرت جنسی نرها و اهداف اصلاح نژادی متفاوت می باشد. هیچ استاندارد خاصی در این رابطه وجود ندارد و مدیر مزرعه با شناسایی پرندگان و اهداف مورد نظر روش مناسب را انتخاب می نماید. شتر مرغ ها در سال درحدود ۶ تا ۸ ماه تخمگذاری نموده و بقیه سال را استراحت می کنند. در ایران این زمان از حدود بهمن ماه آغاز گشته و تا آبان ماه ادامه دارد. بدیهی است در مناطق مختلف این زمان متغییر باشد.
در طول فصل تخمگذاری هر پرنده ماده به طور متوسط ۴۰ تا ۶۰ تخم می گذارد. البته در بعضی از پرندگان (از جمله در کشورمان) این رکورد به ۱۲۰ عدد تخم مرغ هم می رسد. به طور متوسط از هر پرنده ماده در سال حداقل ۲۰ عدد جوجه سالم تا زمان کشتار بایستی تولید گردد تا این فعالیت به صورت اقتصادی ادامه یابد.
تولید مثل پرنده به عوامل زیادی از جمله ژننتیک ، شرایط آب و هوایی، سلامت پرنده و به خصوص جیره مناسب بستگی دارد. استرس از عوامل منفی در تخمگذاری پرنده می باشد. معمولاً برای هر پرنده بالغ حداقل ۲۵۰ متر مربع در گردشگاه در نظر گرفته می شود که البته بهتر است فضای متعلقه بیش از این باشد. فضای مسقف (سایبان) به ازای هر پرنده بالغ در حدود ۸ متر مربع و ارتفاع حصار در حدود ۲ متر می باشد. در شرایط طبیعی هر پرنده بعد از گذاشتن حدود ۱۸ عدد تخم برروی تخم ها نشسته و جوجه کشی طبیعی انجام می گیرد. در مزارع از ماشین های جوجه کشی استفاده می گردد.
در سال اول تخمگذاری، میزان تخم گذاری نسبتاً پاببن است ولی در سال های بعد به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد و در زمان تخمگذاری پرندگان، بایستی آرامش کافی برای پرنده مهیا گردد و ازحضور بازدیدکنندگان کاست. هر گونه استرس شامل تغییر جیره، صداهای ناآشنا برای پرنده(پارس سگ، تراکتور، هوایی و ….) حضور بازدیدکنندگان، ترس و حتی تغییرات آب وهوایی برروی تخمگذار و باروری تخم ها اثر مستقیم دارد. در زمان فصل استراحت بایستی غذا با فیبربالا، پروتئین و انرژی پایین در اختیار پرنده قرار گیرد و افزایش وزن پرندگان را کنترل نمود . وزن اضافی در فصل تولید اثر منفی در جفتگیری و تخم گذاری دارد. در فصل استراحت بایستی ویتامین و مواد معدنی به اندازه کافی در اختیار پرنده قرار گیرد.
صنعت شترمرغ در اسپانیا
چرخه صنعت شترمرغ در تمام دنیا مشابه بوده است.قیمت پرورش شترمرغ در مرحله جوجه کشی بالاست و وقتی مرحله بازرگانی شروع می شود، قیمتها به طرز چشمگیری پایین می آیند.نرخ پرورش در سالهای ۹۶-۱۹۹۵ ،۴۰۰۰ یورو بود اما وقتی شترمرغ های مولد بیشتری به بازار راه یافتند،این نرخ در سال ۲۰۰۰،به ۲۰۰۰-۱۵۰۰ یورو برای هر شتر مرغ مولد رسید.اما پس از آن قیمتها به پایین ترین حد خود در سالهای ۲۰۰۲-۲۰۰۱ رسید. ۳۰۰ یورو برای هر شترمرغ مولد ( البته چنانچه به فروش می رسیدند!)
همچنین قابل ذکر است که بعضی از فروشندگان در ارایه کالا به کالا محصولات خود،بی مبالاتی کردند با بکار گیری روشهایی مانند‌‌ ‌‌ ” اگر شترمرغ های مولد ما را بخرید،در مقابل ما تخم های شما را خریداری می کنیم”اما همه این روشها ناکام ماندند. این روش کاملا یک فریبکاری برای بدست آوردن پول بیشتر برای شترمرغ های مولد بود. البته نباید برای خریداران دلسوزی کرد چراکه اغلب نتوانستند منبع مناسبی پیدا کنند همچنین به توصیه های قابل اطمینان نیز توجه نکردند. خریداران چیزی را که می خواستند باور کنند را قبول می کردند(اخبار خوب) و به هشدار ها بی توجه بودند(اخبار بد)
در سالهای ۲۰۰۲-۲۰۰۱ ،تولید کننده های متعددی به عرصه بازار گوشت وارد شدند.بسیاری از مزرعه داران همچنان روش خود را ادامه دادند و با یکدیگر به رقابت پرداختند.محصولات متعددی وارد بازار شد که باعث بدنامی گوشت شترمرغ می شد.همچنین سفارشها وقتی آماده می شدند که مزرعه داران نمی توانستند آنها را تامین کنند.ثبات وکیفیت محصول وخدمات رسانی نیز بسیار ضعیف بود.
گروه های محلی بطور طبیعی در قالب تعاونی ها شکل گرفتند که هیچ کدام کاری از پیش نبردند و مزرعه داران را به سمت ناهماهنگی،دلزدگی و ورشکستگی پیش بردند. مزرعه داران از تعاونی ها ،انتظار درآمد بالا داشتند و به یک یا دو نفر برای اداره آنها اعتماد کردند و تعاونی ها .مزرعه داران را بر اساس درآمد های غیر واقعی، مجاب کردند.همچنان که مزرعه داران نیز به وظایف خود عمل نکردند.این تعاونی ها بسیار غیر حرفه ای اداره می شدند و با نادبده گرفتن تصویری کلی از شترمرغ،ترجیح دادند به جای همکاری برای سود بیشتر، با یکدیگر رقابت کنندتولید کنندگان فراورده های گوشتی از این موقعیت استفاده کردندو شترمرغ ها را برای ذبح، بسیار ارزان خریداری کردند.کسانی که از این موقعیت نجات یافتند،.آنهایی بودند که محصولات خود را در حجمی بالا تولید کردند.در سال ۲۰۰۳،تغییراتی ناگهانی باعث شد که مزرعه داران بتوانند شترمرغ هایشان را عموما با قیمت پایین ۱۵۰-۱۰۰ یورو برای هر شترمرغ بفروشند.در ابتدای سال ۲۰۰۴،شترمرغ قابل ذبحی به دلیل افزایش تقاضای گوشت موجود نبود و با کمبود شترمرغ مواجه شدند.تولیدکنندگان فراورده های گوشتی،در صدد مجاب کردن مزرعه داران برای پرورش انحصاری شترمرغ برای آنها و پیشنهاد قرارداد هستند.تعداد بسیار کمی از مزرعه داران در این زمینه پایبند می مانند .آنها شترمرغ هایشان را بدون توجه به قراردادی که امضا کرده اند،به کسی که پول بیشتری بپردازد ،می فروشند و این عمل باعث عدم توانایی تولیدکننده برای برنامه ریزی می شود؛چراکه برای جمع آوری مثلا ۳۰ شترمرغ به مزرعه ای می روند ،اما مزرعه شترمرغی ندارد ،در حالیکه تولیدکننده باید برای مشتری گوشت فراهم کند و در غیر این صورت آنها را از دست خواهد داد.همه آنها سعی در خرید شترمرغ دارند و برایشان اهمیتی ندارد که آن مزرعه ممکن است فروش شترمرغ هایش را با دیگران قرارداد بسته باشد و این امر،یک وضعیت پیچیده و درهم ریخته را به وجود می آورد.
قیمت شترمرغ های مناسب ذبخ در اسپانیا بطور کلی برای هر پرنده،۲۰۰-۱۸۰ یورو است که پیش بینی می شود در همین قیمت تا آینده ای نزدیک ثابت بماند.
در دوره های کوتاه مدت،مزرعه داران درآمد مناسبی کسب می کنند،اما در درازمدت عدم توجه به قراردادهایشان،برایشان گران تمام می شود.تمام صنعت شترمرغ در اسپانیا و تقریبا در تمام کشورها بسیارغیر حرفه ای و نا مطمئن است.مزرعه داران دراین مورد بسیار نسنجیده عمل می کنند.آنها قیمت جوجه و شترمرغ آماده ذبح را نمی دانند و در آمد خود را بر اساس پرنده هایی که وجود ندارند ،برآورد می کنند.تغذیه جدی گرفته نمی شود و به نظر می رسد که تمهیدی برای پایین آوردن هزینه هاست.
تولید کننده ها نتوانسته اند که مزرعه داران را تشویق کنند که محصولاتشان منحصر به گوشت نباشد و پوست نیز تولید کنند لذا تخمین مقدار این محصول ممکن نیست و البته نه مزرعه دار و نه تولید کننده،هیچ کدام به این موضوع اهمیت نمی دهند.
خریداران عمده گوشت بسیار حریص بوده و قیمت گوشت را بر حسب کیلوگرم محاسبه می کنند اما در مورد خریداران کوچکتر،خطر عدم پرداخت مبلغ گوشت خریداری شده وجود دارد.
بیشتر محصولات گوشتی مشاهده شده،بسته بندی و ظاهر مناسبی ندارند.آنهایی که بسته بندی مناسبی دارند،در بعضی موارد،کیفیت پایینی دارند.
تجارت گوشت شترمرغ در اسپانیا در دو سال گذشته،توسعه چشم گیری پیدا کرده است .اگرچه که باید در زمینه راه یابی به سوپرمارکت ها این پیشرفت حاصل می شد.به طور کلی تقاضا برای گوشت شترمرغ در اسپانیا بیشتر شده و توزیع کننده های زنجیره ای زیادی مانند MAKRO،El Corte de Ingles و Euroski در این امر فعالیت دارند.اما گوشت شترمرغ در قصابی ها و یا در لیست غذای رستوران ها دیده نمی شود .بیشتر گوشت تولیدی در اسپانیا ،به فرانسه و آلمان صادر و به قیمت کمی فروخته می شود .
با این وصف،مزرعه داران در بهترین موقعیت قرار دارند. آنها می توانند بسیار مطمئن تر برنامه ریزی کنندو هر پرنده آماده ذبح خود را به تولید کننده انتخابی خود با قیمت ۲۰۰-۱۸۰ یورو بفروشند.
خلاصه ای از بیماریهای شترمرغ
شترمرغ نیز مانند حیوانات دیگر در معرض بیماریها و عفونتهای مختلفی میباشد .جهت مدیریت صحیح گله های شتر مرغ که از اهمیت حیاتی در این صنعت برخوردار است بایستی به نکات ذیل توجه نمود .
- حداکثر حصارکشی مطلوب جهت کاهش خطرات ناشی از صدمات و شکستگی استخوانها
- ایجاد استانداردهای بالایی بهداشتی ، پائین نگهداشتن آلودگیهای باکترهایی مانند کلستریدیا و هیستوموناس که منجر به آنژیت می شوند
- تهیه جیره های غذایی صحیح
تهیه جایگاه نگهداری خشک ، بدون کوران هوا و یخبندان در زمستان ، بالابردن انطباق پذیری طبیعی و مقاومت طیور
گزارشات مربوط شترمرغها در باغ و حشها بندرت در پرورش صنعتی شترمرغ کاربرد دارند. جوجه شترمرغها نیاز به مراقبت بیشتر دارند ۹۰% تمامی مرگ و میر جوجه شترمر غها ناشی از بیماریها ذیل میباشد .
-عفونت کیسه زرده
-تعییرشکل پاها و پنجه ها
اسنداد و اسهال / عفونت معده ( که توسط E.COLIُ، سالمونلا ، هیتوموناس و دیگرباکتریها) ایجاد میشوند.
تجربیات عملی نشان داده اند که جوجه شترمرغها نیاز به مراقبت دائمی دارند. همچنین ثابت شده است که مشاهده ظاهری به تنهایی کافی نیست ، چون زمانی که علائم بیماری ظاهر میشود ممکن است برای درمان دیر باشد . کلید موفقیت پرورش جوجه شتر مرغها رعایت بهداشت در گرمخانه و توزین مداوم جوجه شترمرغها در چهار هفته اول پرورش میباشد .
تنها این سنجش هاست که میتواندمشکلات رشد را قبل از بروز علائم قابل مشاهده مشخص نماید علاوه بر مدیریت بسیار دقیق ، همکاری نزدیک با دامپزشک با تجربه بسیار ضروری است .
عفونتهای ویریوسی
نیوکاسل
موارد وقوع بیماری نیوکاسل در گله های شتر مرغ تنها در نواحی از اسرائیل و افریقای جنوبی گزارش شده است جهت پیشگیری از بروز بیماری استفاده از واکسن کشته روغنی نیوکاسل به مقدار ۱ سی سی قابل توصیه است . بایستی این واکسن ۶ هفته بعد تکر ار شده وهر شش ماه یکبار یک یادآوری تزریق شود. استفاده از واکسن زنده ( لاسو تا بصورت اسپری چشمی همزمان با واکسن کشته توصیه شده است
آبله طیور
وقوع آبله درشتر مرغ در اسرائیل و آمریکا گزارش شده است . این بیماری جوجه شتر مرغها رادرگروه سنی یک هفته تا چهارماه و با میزان مرگ و میر تا ۱۵ درصد مبتلا میکند. با استفاده از واکنسهای تجاری آبله این بیماری قابل کنترل میباشد .
آنفولانزای طیور
چندین موردشیوع آنفلانزا درنواحی خاص از افریقای جنوبی گزارش شده است .درمورد این بیماری درمان شناخته شده ای وجودنداشته و واکسنهای موجود در پیشگیری از ابتلاء به بیماری موثر نمیباشد . شتر مرغهای آلوده ویروس را به تخم خود منتقل نموه که خطر الوده کردن گرمخانه و تخم های سالم موجود در آن را در بر دراد. ضمنا این ویروی باعث مرگ و میر جنین میشود.
عموما شترمرغها نیزمانند سایر طیور و پرورش به عفونتهای ویروس کورناو یروسها، هرپس و یروسها و آدنو ویروسها مبتلا میشوند.
عفونتهای باکتر یایی
علت اصلی آلودگیهای باکتر یایی بهداشت ضعیف در اتاق گرمخانه ، بستر وهچری و جایگاه نگهداری جوجه ها میباشد و معمولا درمان بعدی کمتر موفقیت آمیز میباشد درنتیجه رعایت اکید بهداشت نقش کلیدی در پرورش شتر مرغ دارد.
عفونت های بند ناف و کیسه زرده
این یک مشکل متداول گله های شتر مرغ می باشدکه همواره در ارتباط بامدیریت ضعیف است . پس از خارج شدن جوجه شترمرغها از تخم بایستی بندناف انها به یک ژل یا اسپری آنتی بیوتیکی آغشته گردد. در آمریکا بتادین مورداستفاده قرار میگیرد ضدعفونی صحیح سترها ، هچری و تخم شترمرغها نقش ویژه ای در پیشگیری از وقوع آلودگی دارد.کف جایگاه نگهدار ی جوجه ها در روزهای اول بعد ازخروج از تخم با یستی گرم باشد . سرما از طریق پوست شکم به روده ها و کیسه زرده رسیده منجر به کاهش فعالیت میکربی فلور روده ها و به تعویق افتادن متابولیسم کیسه زرده میشود . بایستی توجه خاص نسبت به بهداشت و گرمای کف جایگاه جوجه ها مبذول داشت .
پنومونی
ممکن است مانندعفونت بند ناف پنومونی هم در طی مدت انکوباسیون تخم ها رخ دهد این آلودگی موجب مرگ ومیر جنین ها شده یا راندمان از تخم در آمدن جوجه ها را کاهش میدهد . بایستی تمهیداتی اتخاذ شود تا پیشگیری از طریق بهداشت اکید و احتمالا درمان توسط آنتی بیوتیکهای وسیع ا لطیف انجام گیرد .
آنژینهای کلی باسیلی
برای جوجه هایی که در گرمخانه از تخم خارج میشوند آنژینهای کلی باسیلی یکی از بیماریها ی معمول در طول هفته های اول زندگی میباشد یک قدم اساسی جهت ایجاد ایمنی غیر فعال علیه باکتریهای کلی فرمی و ایجاد گله ایمن استفاده منظم از مدفوع جوجه ها در تغذیه شتر مرغها ی تخمگذار در طول مدت تخمگذاری می باشد . تنها از این طریق است که پادتنهای مادری ایجاد شده در خون شترمرغها از طریق زرده به جوجه ها منتقل میشود. استفاده از واکسن جهت پیشگیری از وقوع این بیماری موفقیت آمیز نمی باشد.
مسمومیت خونی
این بیماری غالبا درجوجه ها و اغلب در اثر آنتریتهای کلی باسیلی که در بالا شرح داده شده . ایجاد میشود . رعایت اکید بهداشت و ارتقاء سطح ایمنی گله معیارهای اساسی در پیشگیری ازوقوع این بیماری می باشند
افزودن آنتی بیوتیکها به غذا یا آب آشامیدنی درموارد اضطراری و بمدت کوتاه بعنوان یک پیشگیری مطرح میباشد. همچنین استفاده از باکتریهای لاکتو باسیلوس که از تکثیرشدید کلی باسیلها در روده جلوگیری میکنند موفقیت آمیز بوده است.
انتریت نکروتیک ( عفونتهای کلستریدیایی)
کلستریدیاها تقریبا درتمامی خاکها و گیاهان علوفه ای در غلظتهای پائین وجود دارند . این بیماری شتر مرغها رادر هر سنی مبتلا نموده باعث مرگ ومیر بالایی میشود خطر عفونت درآغاز بهار و در طول پائیز بسیار زیاد بوده و بنظر می رسد که در اثر افزایش خوردن لجن و ذرات خاک ایجاد میشود . بنظر میرسد که شترمرغهای جوان که درچراگاههای یونجه خالص نگهداری میشوند حساسیت بیشتری دارند . به منظور حل این مشکل معاینه دقیق تک تک شتر مرغها و تغییر دادن چرای آنها ضروری است . همچنین بایستی داروی مناسب از طریق آب اشامیدنی تجویز شود.
گاستریت مگا باکتریال
اولین گزارشات بر روی این سندرم مربوط به افریقای جنوبی در سال ۱۹۹۲ میباشد . این باکتری عمدتا جوجه ها را در سن ۱۰ روز تا ۶ هفته مبتلا می نماید. این باکتری در دیواره معده شترمرغهای مرده یافت شد که بنظر میرسد موجب تضعیف و ناتوانی عضلات معده میشود . هیچ درمان موثری وجود ندارد .
عفونت کمپیلو باکتریایی
اخیرامشخص شده است که کمپیلوباکتر ژوژنی ممکن است موجب ایجاد عفونتهای نیمه حاد تامزمن در جوجه شتر مرغها در سن ۱۰ روز تا ۴ ماه شده و درعرض ۵ روز باعث ایجاد تلفات شدید در گله شود. در شتر مرغهای مسن تر این مرگ ومیر کمتر میباشد . باکتری از طریق غذا و آب آشامیدنی منتقل شده . همچنین ممکن است در اثردستکاری غیر بهداشتی تخم ها ، جنین را الوده کند. جوجه های مبتلا بایستی از بقیه گله جدا شده و در قرنطینه مورد درمان آنتی بیوتیکی مناسب قرار گیرند .
عناوین
در حالیکه تفریبا تمامی پرندگان به دلیل درجه حرارت بالای بدنشان یک ایمنی طبیعی در برابر باسلیوس آنتراسیس دارند، شتر مرغها نسبت به این بیماری حساس میباشند . این باکتری وهاگهای آن بسیار مقاوم بوده و ممکن است سالها در خاکها ی الوده باقی بمانند. معمولا عفونت از طریق گوارشی و عمدتا از طریق پودر استخوان حیوانات آلوده که در تغذیه شتر مرغها مورد استفاده قرار گرفته رخ میدهد جهت پیشگیری از وقوع بیماری استفاده از واکسن شاربن موثر وموفقیت آمیز می باشد .
سل
تا سالهای ۱۹۶۰ بیماری سل یکی از علل عمده مرگ ومیر شتر مرغ در باغ وحشها بود. در صنعت پرورش شترمرغ موارد بروز سل بصورت تک تک و بخصوص در پرندگان مسن تر دیده میشود باسیل سل درخاک ، کود و بستر سالها باقی می ماند . از آنجا ئیکه هنوز درمان قاطعی برای این بیماری در شترمرغ وجودندارد . لذا از این عفونت تهدید مزمنی برای شترمرغها محسوب میشود. استرس ، سوءتغذیه و دیگر عوامل منفی خطر عفونت را افزایش میدهند . شتر مرغها بایستی تنها از گله هایی که دارای گواهی عاری بودن از بیماری را دارند ، تهیه شوند و پرندگان ییمار جدا شده و فورا معدوم گردند.
عفونت چشم ها
گرد و غبار بعضی غذاها یا بستر ممکن است چشم جوجه شترمرغها راتحریک نموده منجر به بروز کونژونکتیویت مکانیکی شود .این آزردگی ممکن است توسط باکتریهای بیماری زا تشدید شده موجب بروزکراتیت یا حتی آبسه های روی قرنیه چشم شوند.
کونژونکتیویت ، رینیت و سینوزیت
هموفیلوس گالینا روم به تنهایی و با همراه بامایکو پلاسها موجب بروز این عوارض می شوند. استرس هوای سرد وکوران هوا از عوامل مستعد کننده محسوب میشوند. این بیماری معمولا در گله بطور سریع گسترش می یابد ( از طریق تماس مستقیم با‌آب آشامیدنی ) . برای حل مشکل بایستی مبتلایان را از گله جدا نموده درمان نمود . ضمنا شرایط محیط نگهداری را نیز بهبود بخشید
مایلکو پلاسموز
این بیماری تنها جوجه شترمرغ های جوانی که کمتر از یک سال سن دارند را مبتلا نموده و در پرندگان مسن تر بدون علائم یا به شکل سینوزیت ظاهر میشود
انتقال عامل بیماری از طریق ذرات معلق درهوا، ورود پرندگان بیمار ، ناقلین بیجان و یا از طریق تخم های هچری صورت میگیرد . درمان با آنتی بیوتیکهای وسیع الطیف انجام میشود . پرندگان بهبود یافته ایمنی موقتی را نشان میدهند .
اورنیتوز
حیوانات درهر سن و تمامی گونه های پرندگان نسبت به عفونتهای کلامید یایی حساس میباشند. بنابراین جای تعجب نیست که گزارشاتی از وقوع انفرادی این بیماری درشترمرغ در فرانسه و افریقا جنوبی وجود دارد . بیماری عمدتا از طریق تنفس هوای آلوده انتقال می یابد . ممکن است عفونتهای نهفته توسط آلودگیهای ثانویه ، عوامل محیطی ، استرس حمل ونقل ،سوء تغذیه وغیر فعال شود . این بیماری ممکن است از طریق گزش حشرات منتقل شود. درمان مناسب تاحصول اطمینان از پاک شدن گله بایستی انجام گیرد
قارچها و تخم ها
کاندیدیاز:
کاندیدیاز یک عفونت قارچی است که میتواندتوسط کاندید ا آلبیکنس ، کاندیدا مونیلیفورمیس و دیگر مخمرها ایجاد شود. استفاده ازآنتی بیوتیکها وضعف بهداشت تغذیه و آب آشامیدنی زمینه بروز این عفونت را مساعد میکنند این عفونت ضایعاتی را درمحوطه دهانی شترمرغها ایجاد مینماید . همچنین در شتر مرغهای تخمگذار موجب کاهش جذب ویتامینهای ب – کپملکس شده و موجب مرگ و میر جنین ها قبل ازمرحله ازتخم در آمدن میگردد.
اسپرژیلوز
غذای گل آلود یا دارای گرد و غبار رطوبت بالا و تهویه ضعیف ( مقادیر بالای آمونیوم ) از عوامل مستعد کننده بروز اسپرژیلوز می باشند . عفونت از طریق تنفس هاگهای قارچ منتقل میشود . هنگامیکه یک تخم آلوده درگرمخانه قرار میگیرد ، ممکن است هاگهای قارچ راشدیدا پخش نموده و موجب عفونت دیگر جوجه ها شود جوجه های جوان که ایمنی طبیعی کافی در برابر اسپروفیتها ی قارچ ندارند ، در سنین زیر یک ماه متحمل تلفات زیادی میشوند به منظور پیشگیری ازوقوع این عفونت رعایت اکید بهداشت در محوطه گرمخانه ساده ترین و بهترین راه حل میباشد
درماتیت قارچی
این بیماری بیشتر در جوجه های مسن تر شتر مرغ دیده میشود . کمبود تغذیه ای (ویتامین ب -کمپلکس ، روی )و جایگاهی مرطوب وکثیف موجب تشدید بیماری میشوند. برای حل این مشکل رعایت موازین بهداشتی و درمان مناسب ضروری است .
انگلهای داخلی
کوکسیدیوز
کوکسیدیوز در بین پرندگان جوان بخصوص زمانیکه روی بستر باز یا مرطوب نگهداری میشوند ممکن است موجب بروز تلفاتی درگله شود نکته مهم در خصوص شتر مرغ آن است که در بین داروهای کوکسیدیو استات گروه Ionophore برای شترمرغها سمی بوده و نبایددمورد استفاده قرار گیرند
هیستومونیاز
این بیماری بنام بیماری سرسیاه نیز شناخته میشود هیستومونیاز درجوجه شترمرغهای جوان مرگ ومیر زیادی را ایجادمینماید این بیماری از طریق مدفوع پرندگان آلوده منتقل شده وضایعاتی را در روده ایجاد میکند . آزمایش منظم مدفوع همراه با درمان پیشگیری کننده بایستی صورت گیرد.
کرم نواری شترمرغها ((houttuynia struathionis
مانند سایر آزردگیها، جوجه شتر مرغ نسبت به کرمهای نواری حساستر می باشند . در پرندگان مسن تر آلودگی به کرمهای نواری علیرغم استفاده از جیره های متعادل میتواند موجب سوء تغذیه شود. درمان با داروهای مناسب صورت گرفته و بایستی شش ماه بعد تکرارشود
کرم نخی شکل(libyostrongylus douglassi)
این کرمها مویی شکل وبی رنگ بوده ومیتواند در معده شترمرغ موجب انسداد غدد ترشحی شوند.با بوجود آمدن یک لایه محافظ موکوسی برروی این انگلها شیرابه های معده به غذا نمیرسد این ‌آلودگی کرمی درجوجه های جوان کمتر از ۸ ماه میتواند تا ۸۰ درصد مرگ و میر را موجب شود. شتر مرغها تنها میزبان این انگل میباشند . همچنین این انگل یک انگل بیابانی بوده و بسیار مقاوم میباشد . این کرمها به مدت سه سال بدون هیچ میزبانی زنده باقی می مانند . درمان منظم مبتلایان و پرندگان که در معرض آلودگی هستند ضروری میباشد. بایستی توجه نمود که استفاده از داروی ضد انگل لوامیزول موجب بروز اختلالاتی در معده و روده شترمرغها شده و درانگلها موجب بروز مقاومت میشود.
کرمهای معدی و دیگرنماتودها
کرمهای معدی ( گونه های آسکاریدیا ) و دیگر گونه های نماتود میتوانند شترمرغها را آلوده نمایند . بایستی با استفاده دوره ای از داروهای ضد انگل شترمرغها عاری از این آلودگیها نگهداری شوند.
انگلهای خارجی
کنه ها
کنه ها میتوانند با گزش شترمرغها به پوست صدمه وارد کنند. همچنین کنه های گونه آمبلیوما میتوانند بیماریها را از طریق گزش به انسان منتقل نمایند(ویروس تب کنگو – کریمه )
شپش
شپش شترمرغ (Struthhiolipeurus Struthionsis ) به پرهای پرنده صدمه وارد نموده و باعث ایجاد ظاهری ژولیده در حیوان میشود در این آلودگیها ، سمپاشیهای منظم وتکرار آن بعد از یک هفته ضروری است .
جربهای ساقه پر
جربهای ساقه پر (pterolichus bicaudatus ) همراه با گون های
gabucinia Sculpturata در حال حاضر بسیار نادر هستند. این جربها موجب صدمه به پرهای پرنده شده ، همچنین موجب ایجاد آب ریزش از بینی میشوند
مگس ها ( تاسرانیا)
مگش شتر مرغ (hypoboscis Struthionis) موجب تحریک و خارش پوست میشود و بدنبال گزش و خونخواری ممکن است محل گزش عفونی شده ضایعات پوستی ایجاد نماید .
بیماریهای تغذیه ای
کمبودها
جدای از ظاهر عمومی یک شتر مرغ رنگ پوست نشانگر خوبی از وضعیت تغذیه پرنده میباشد که از پشت حیوان بخوبی دیده میشود . بدینوسیله میتوان از تغذیه مطلوب و یا سوء تغذیه و کمبودحیوان آگاهی یافت . آزردگیهای ناشی از کمبود سلنیوم و ویتامین Eدر افریقا جنوبی و استرالیا معمول میباشند در اثر این کمبود علائم بیماری عضله سینه در شترمرغ ایجاد شده موجب ناتوانی حرکتی میشود . همچنین میتواند موجب کاهش باروری در شترمرغ شود. کمبود اسید پانتوتنیک و بیوتین بسیار نادر بوده ، در جوجه شتر مرغهایی که منحصرا توسط جیره های خالص گندم تغذیه میشوند رخ میدهد .
تغییر شکل غضروف و استخوانها
تغییرات مرضی در غضروفها اغلب ناشی از اسیدوز میباشد . علت بروز این حالت درصد بالای ترکیبات کلر در برابر سدیم و پتاسیم میباشد . آغاز تغییر شکل استخوانها ناشی از عدم تعادل کلسیم در برابر فسفر میباشد تکمیل متقابل جیره غذایی ضروری می باشد . در بسیاری از مزارع پرورش شترمرغ در آفریقای جنوبی شترمرغها سولفات منیزیم در غذا با آب آشامیدنی داده میشود .
انسداد
پیلور معده شترمرغ بسیار کوچک بوده ، لذا نسبت به انباشتگی سنگدان بسیار حساس است . با افزایش سن ، خطر انسداد معده کاهش می یابد . این مشکل در ارتباط مستقیم با تغذیه و مدیریت گله میباشد . در تغذیه شترمرغها بایستی به میزان علوفه ، کاه ، مواد فیبری ، شن، سنگریزه و خوردن اشیاء خارجی توجه نموده وآنها راتحت کنترل در آورد .
پیچ خوردگی
پیچ خوردگی روده ها در شتر مرغ ملاحظه شده است اما در شتر مرغهای جوان ۱۲- ۴ ماهه نادر است . این عارضه بدنبال تغییرات ناگهانی در جیره غذایی و خوردن مقادیر زیاد فیبر رخ میدهد .
راشیتیسم
این عارضه عمدتا در سنین ۱تا ۴ ماهگی دیده میشود ، کمبود کلسیم ، ویتامین D کمبود یا فقدان فسفر و یا مقادیر بالای کلسیم در جیره غذایی شتر مرغها میتواند موجب بروز این عارضه شود .
در جیره های کنستانتره ای که ۳تا ۴ درصد کلسیم دارند جذب فسفر مختل شده این عارضه در پرنده ایجاد شود . همچنین اسهال مداوم میتواند موجب کاهش جذب املاح و ویتامینها گردد .لذا بدنبال آن میتوانداین عارضه ملاحظه شود.
متفرقه :
پاهای باز ( سندرم پاکمانی )
این عارضه در دو هفته اول زندگی جوجه شتر مرغها دیده میشودکه نشا ن دهنده میزان رطوبت بالا در گرمخانه میباشد . جوجه شترمرغهای مرطوب و ادماتوز این عارضه را در دو روز اول زندگی خود نشان میدهند
تغییر شکل پاها
پیچ خوردگی پا : چرخش ۹۰ درجه یک پا به بیرون که بطور ناگهانی ایجاد شده و سریعا پیشرفت میکند .
پاکمانی : خمیدگی /کمانی شدن پا که مفاصل تیبیوتارس و متاتارس رادر گیر میکندو معمولا در هر دو پا رخ میدهد . پوکی استخوان ، تورم مفصل قوزک پا که موجب تغییر محل تاندون اشیل میشود.
قسمت اعظم استخوانها در شتر مرغها ی جوان را غضروف تشکیل میدهد ، جوجه شترمرغهایی که به تازگی از تخم خارج میشوند بطور تجربی دارای پوکی استخوان بوده استخوانهایشان بدلیل نسبت کم کلسیم به فسفر نستبا نرم میباشد . علت اصلی حساسیت شتر مرغها به تغییر شکل استخوانها رشد سریع استخوانها میباشد این رشد بسیار سریع توسط غذای کنستانتره ای که غنی از انرژی میباشد تشدید می گردد . لذا کنترل تغذیه ای بسیار ضروری میباشد .
آنفولانزای شترمرغ
پیشگیری از آنفولانزای طیور درتاسیسات پرندگان شکاری و خانواده شترمرغ آنفولانزا ی طیور به طور بالقوه یک بیماری کشنده است که بارها صنعت طیور ایالات متحده را درگیر نموده است . این بیماری میتواند موجب کاهش تولید شده یا منجر به تلفات زیاد گردد. در سالهای ۸۴- ۱۹۸۳ آنفولانزا موجب کاهش ( تلف شدن ) ۱۷ میلیون قطعه پرنده به ارزش ۶۵ میلیون دلار گردید . تولید کنندگان تخم مرغ و مرغداران می توانند با استفاده از روشهای محدود دقیق ، انتشار آنفولانزای طیور را کاهش دهند . با این وجود ، ( اعمال روشهای مدیریت خاص برای تولید ) پرندگان شکاری و خانواده شترمرغ ضروری است .
سابقه آنفولانزا طیور هیچ تهدیدی برای سلامت انسان محسوب نمی شود ، اما ممکن است برای بسیاری ازگونه های طیور کشنده باشد . اشکال خفیف ویروس میتوانند تداوم داشته وبدون جلب توجه زیاد تا زمانی که به یک شکل کشنده تر تبدیل شوند منتشر شوند.
چندین مزرعه طیور در مکزیک به ویروس آلوده شده اند .زیرا ویروس میتواند به سادگی توسط طیور و پرندگان مهاجری که انتظار می رود در طول مهاجرتهای فصلی حامل ویروس به ایالات متحده باشند منتقل شود. لذا ، لانه های پرندگان شکاری و چراگاههای خانواده شترمرغ اغلب در معرض ویروس باشند زیرا ممانعت از تماس های پرنده به پرنده ( پرندگان با همدیگر ) در این جایگاههای باز مشکل تر است .
علائم عفونت آنفولانزای طیور میتواند شامل کاهش تولید تخم ، مصرف خوراک و آب کاهش یافته و اسهال می باشد . ناراحتی تنفسی ممکن است شایعترین ( معرف ) علامت بیماری باشد . اشکال خفیف ممکن است منجر به تلفات کم شود، در حالیکه عفونت های حاد ممکن است منجر به ۱۰۰% تلفات طیور شوند. تخمهاییکه تا حدی تشکیل رنگدانه عادی شان از بین رفته نیزممکن است معرف وجود بیماری باشند . درمانهای خاصی برای آنفولانزای طیور موجود نیستند سویه های آنفولانزای طیوری بسیاری وجود دارند که انجام برنامه های واکسیناسیون رادر صنعت طیور مشکل می سازند . بعلاوه ، موثر بودن اکثر واکسن ها برای پرورش دهندگان پرندگان شکاری وخانواده شتر مرغ اثبات نشده اند .
ایمنی طبیعی برای پیشگیری از بیماریزا بکار ببندیدایمنی طبیعی به تمام روشهایی اشاره میکند که برای پیشگیری از انتشار بیماری به مزرعه شما ضروری هستند. دنبال کردن یک برنامه ایمنی طبیعی محدود اطمینان خواهد داد که مزرعه شما حداکثر تلاش خود را برای پیشگیری از انتشار بیماریها به گله تان به عمل آورده است . اساسا ، شما باید گله تان را تا آنجا که ممکن است از حاملان بالقوه ویروس جداکرده ، بازدیدها را تا سرحد امکان کاهش داده و تاسیسات تان را اغلب اوقات تمیز وضدعفونی کنید .
پرورش دهندگان پرندگان شکاری و خانواده شترمرغ بطور واحد در معرض حاملان بالقوه آنفولانزای طیور قرار دارند بسیاری از تولید کنندگان پرندگان شکاری که هدف رها سازی دارند آنها رابا قرار دادن در لانه های پرواز مقید میکنند.گرچه لانه های پرواز معمولا بوسیله حصار کشی محصور میشوند ولی گاهی اوقات پرندگان کوچک و جوندگان به سادگی میتوانند از توری ردشده و با گله تماس پیدا نمایند .پرورش دهندگان خانواده شترمرغ نیز درمعرض حاملات بالقوه آنفولانزاقرار دارند. اکثر پرندگان خانواده شتر مرغ اجازه دسترسی به چراگاههای باز را دارند. دراین نوع فعالیت جداکردن کامل گله از سایر گونهای طیور تقریبا غیر ممکن است.
آنفولانزای طیور هم اکنون بعضی از پرندگان شکاری و خانواده شتر مرغ را آلوده کرده است . هر چند ممکن است محدود کردن شدید تمام گله غیر عملی باشد ، ولی اقداماتی وجود دارند که میتوان برای ممانعت یا کاهش انتشار این ویروس کشنده آنها را دنبال نمود.
• تاسیسات جدید رامنقل کنیدیا دور ا ز برکه ها و آبراهه هایی که توسط پرندگان مهاجرمانند اردک ها و غازها مورد استفاده قرارمیگریند قرار دهید. به این پرندگان اجازه خوراک خوردن داخل یانزدیک تاسیسات خود را ندهید.
• تعداد بازدیدکنندگان از مزرعه تان راتا سرحد امکان کاهش دهید.اگر تورهای ( بازدیدکننده ) ضروری هستند ،• به آنها اجازه دسترسی به تعداد کمی از پرندگان گله خود را داده واین پرندگان را از باقیمانده مزرعه جدا نگهدارید . همچنین محل مجزایی برای پارکینگ بازدیدکنندگان فراهم کنید که از بقیه مزرعه جدا باشد .
• سوراخها و پارگیها ی شبکه توری آغل ها را برای جلوگیری از ورود پرندگانی مثل گنجشک ها و سارها تعمیر کنید.
• مزارع پرندگان شکاری که تخمهای جوجه کشی یا جوجه یکروزه می فروشند بایستی تمام مولدها را به جای امکان دسترسی به چراگاه بیرون در محیط بسته نگهدارند.
• خوراک تهیه شده برای پرندگان خانواده شترمرغ در آغلهای باز برای سایر پرندگان خیلی جذاب است ،• خردکردن خوراک بایستی تا سرحد امکان کاهش یابد. خوراک کهنه را بطور صحیح مصرف کنید تا سایر پرندگان به داخل تاسیساتتان کشیده نشوند
• سالنهای باز پرندگان که توسط پرورش دهندگان خانواده شتر مرغ مورد استفاده قرار میگیرند محل های لانه سازی مناسب برای پرندگان کوچک مانند گنجشک ها و سارها میباشند. هرگز به این پرندگان اجازه ایجاد محل های لانه سازی در کلبه ها یا دور و بر ساختمانهای مزرعه را ندهید.
• پرندگان را برحسب سن جدا کنید .گله مولد بایستی از نتاج جداباشند. برمبنایی روزانه ،• کارگران مزرعه ابتدا باید به سراغ حساسترین پرندگان رفته ،• سپس به محل های نگهداری پرندگان کم حساسیت تر بروند. هرگز این فرایند را در طول روز معکوس نکنید مگر اینکه دوش گرفته و لباسهایتان را با لباسهای تمیز عوض کنید.
• همسایه خوبی باشید. دور از سایر طیور و پرندگان شکاری و مزارع پرندگان خانواده شترمرغ قرار بگیرید.
• علائم هشدار را در تمام وررودیهای مزرعه صحیح نصب کنید تا معرف نگرانی شما نسبت به بیماریها باشد. تمام تاسیسات را هنگامی که ممکن است قفل کنید.
• منشا هر گله جدیدی را که به مزرعه وارد میکنید بشناسید . گله جدید را حداقل به مدت ۴ هفته قرنطینه کنید . پرندگان را از مزارعی که میدانید بوسیله آنفولانزای طیور آلوده شده اند نپذیرید. در حال حاضر ،• پذیرش پرندگان شکاری یاپرندگان خانواده شترمرغ که از مکزیک آمده باشند عاقلانه نیست .
• هرنوع تجهیزاتی که از مزرعه خارج میشود بایستی تمیز شده و قبل از برگشت به مزرعه ضد عفونی شوند.
• فضولات را به خوبی مدیریت کنید. آنفولانزای طیور از طریق مدفوع های پرندگان آلوده منتشر میشود لذا کود بایستی برای عدم تماس بامردم و وسائل نقلیه ذخیره شود. لاشه ها بایستی بطور صحیح بادفن کردن یا سوزاندن معدوم شوند.
• حما م پا (چکمه ) محتوی ماده ضدعفونی در ورودی به تمام اتاقها یاآغل ها قرار دهید .
• از ورود جوندگان و سایر حیوانات به مزرعه با دور کردن نخاله ها و حفظ محل های دارای طعمه مسموم جلوگیری کنید .
• پرورش دهندگان پرندگان شکاری هرگز نباید گله آلوده را در قرق های شکار رها کنند. زیرا بیماریها می توانند به حیات وحش محلی منتقل شده و جمعیت های مذکور را کاهش دهند .
• پرندگان بیمار را از باقیمانده گله جدا کنید .
• رکودهای تمام معاملات ( گله ) را به منظور های ردیابی در حالت شیوع بیماری نگهداری کنید .
• پرندگان بیمار یا مرده را بایستی به یک آزمایشگاه برای تشخیص ارسال نمائید. باآزمایشگاه تشخیص دانشکده دامپزشکی تماس بگیرید .
روغن شترمرغ
در ۳۰۰۰ سال قبل در فرهنگهای مصری، رومی و افریقایی از روغن شتر مرغ به عنوان یک ماده آرایشی و نیز برای درمان درد و روماتیسم استفاده می شد. مستندات تاریخی راجع به روغن شتر مرغ به زمانهای خیلی قدیم یعنی قرن اول پس از میلاد بر می گردند و به استفاده گسترده از روغن برای درمان زخم، سوختگیها، ناراحتی های پوستی، اگزما، خشکی پوست و مو و بسیاری موارد دیگر اشاره می کند و این رویه برای صدها سال ادامه یافت. پلینی فیلسوف رومی قرن اول پس از میلاد مطالب مبسوطی درباره فواید استفاده از روغن شتر مرغ نوشت. امروزه ما می دانیم که روغن شترمرغ حاوی اسیدهای چرب ضروری اُمگا ۶ و اُمگا ۹ است. اسیدهای چرب ضروری به حفظ سلامت غشاء های سلول کمک کرده، استفاده از مواد مغذی را بهبود می بخشد و متابولیسم سلولی را موجب شده و کنترل می کنند. آنها مواد خامی را که به کنترل فشار خون، لخته شدن آن، آماس، درجه حرارت بدن و سایر اعمال بدن کمک می کنند فراهم می نمایند. اُمگا ۶ و اُمگا ۹ هر دو مرطوب کننده و حالت دهنده پوست هستند.
روغن شتر مرغ وروغن امو از لحاظ خواص خیلی به هم شباهت دارند و نتایج مشابهی می دهند. روغن شتر مرغ برای تولید محصولات حفاظت کننده پوست، مو و لوسیون های برطرف کننده درد ایده آل است.
تاریخچه شتر مرغ
مصریان باستان در ۲۰۰۰سال قبل شتر مرغ را برای کشیدن ارابه تربیت می کردند. آرسینو ملکه مصری بر شتر مرغ زین شده ای سوارمی شده است. گروههای شترمرغ گاهی اوقات در روم برای کشیدن ارابه ها در مسابقات مورد استفاده قرار می گرفتند. ژنرالهای رومی کلاه خودهای رزمی خود را با پرهای شترمرغ، به عنوان نشانه ای از رهبری (فرماندهی) می آراستند. همسران آنها خود را با پرهای شترمرغ به عنوان سلطنتی می آراستند و در کارهای روزمره سوار برشتر مرغ می شدند. پوسته تخم شتر مرغ در غارهای چین کشف شد که متعلق به ۲۵۰۰سال قبل است که توسط انسانها مورد استفاده واقع می شدند. شواهدی بدست آمده که پیشنهاد می کند که بوشمن های اولیه در افریقای جنوبی این پرندگان بزرگ را برای گوشت شکار می کردند. از پوسته های شتر مرغ به عنوان ظروف آب استفاده می کردند از آنها تخت های تزئینی می ساختند. نقاشی های قدیمی شتر مرغ، در معابد مصری کشف شدند بیانگر آن است که آنها تا حدی بوسیله مصریان اهلی شده بودند. شتر مرغ نشانه تِمی ، الهه مصری صداقت و عدالت بوده است. فراعنه و خانواده هایشان جزء طبقات برتری بودند که می توانستند دارای بادبزنهای ساخته شده از پر شتر مرغ باشند. روغن شتر مرغ توسط مصریان و رومیان باستان به عنوان ماده آرایشی و برای ماده ای جهت درمان درد و روماتیسم استفاده می شد. در دهه ۱۷۰۰ ماری آنتوانت پرهای شتر مرغ را به عنوان یک مد دلخواه زنان مجدداً معرفی نمود. آنچه اتفاق افتاد انفجاری در صنعت پر شتر مرغ بود که در طول قرن نوزدهم و نیز در قرن بیستم ادامه یافت. در دوره معاصر شتر مرغ، پس ازآنکه به واسطه شکار برای برداشت پرهای باشکوهش منقرض شده بودند، در اکثر مناطق قلمرو طبیعی است در وضعیت حفاظت شده جنوبی قرارداد. مزارع شترمرغ در حال حاضر به طور گسترده در سراسر دنیا راه اندازی می شوند. تولید پر، گوشت، روغن و تخم برای بازار جهانی آن می کنند.
فواید روغن شتر مرغ در صابون
کیفیت های روغن شتر مرغ درصابون    درصد اسید چرب
Stable lather, hard bar    2/36    اسید پالمتیک    ۱۶:۰
Stable lather, hard bar    84/3    اسید استئاریک    ۱۸:۰
حالت دهنده    ۷/۵۲    اسید اُلیئک    ۱۸:۱
حالت دهنده    ۴۸/۱۸    اسید لینولئیک    ۶- n2 :18
کشتارگاه شترمرغ
پیشنهاد ضوابط بهداشتی کشتارگاه شترمرغ
- در کشتار گاه باید دو بخش تمیز و آلوده از هم مجزا باشند و بایستی به گونه ای مدیریت شود که از هنگام ورودحیوان زنده به کشارگاه تا زمان خروج گوشت قابل مصرف برای انسان به شکل پیوسته باشد و نتوان این مسیر را معکوس ساخته ( مسیر یکطرفه ) و هرگز بین گوشت و حیوان زنده و یا گوشت وضایعات تداخلی پیش نیاید .
کشتار گاه باید حداقل شامل :
الف ) مکانی به حدکافی وسیع جهت پذیرش حیوانات و بازدید قبل از کشتار باشد که به سادگی تمیز شده وقابل ضدعفونی شده باشد
ب ).یک مکان کشتار به ابعادی که اعمال ذبح ، خونگیری و پرکنی هرکدام در محلی خاص قابل انجام باشد .
ارتباط بین مکان کشتار و محل ورود دام ( بند الف ) بایستی توسط یک درب که بطور خود کار بسته میشود برقرار گردد. دریچه بین این دو محل باید به قدری کوچک باشدکه فقط اجازه عبور به شترمرغ را بدهد . درحالتی که هدف پرکنی با تکنیک خشک است اینکار باید در یکمکان خاص انجام شود.
ج) مکان خالی محتویات درون شکم (evisceration) باید به ابعادی باشد که این اعمال را بتوان در محلی کاملا دور از پستهای کاری دیگر انجام داد یا انیکه توسط جداره ای از سایر بخشها جدا شود بشکلی که ار آلودگی گوشت جلوگیری گردد .هرگونه ارتباط بین این مکان و محل کشتار باید از طریق دربی با قابلیت بسته شدن خودکار صورت گیرد.
د) مکان صدور یا بسته بند
ه ) اطاقهای سردخانه به حد کافی وسیع جهت ذخیره سازی گوشتهای قابل مصرف و غیرقابل مصرف برای انسان با در بهای قابل قفل شدن
و) یک مکان برای جمع آوری پرها وسایر محصولات
ز) مکانی برای تمیز و ضدعفونی کردن صندوقها وگاریها
ح ) مکانی برا ی نگهداری مواد شوینده و ضد عفونی کننده ها و غیره
ط ) مکانی برای نگهداری چرم
ی ) مکانی جهت دفتر دامپزشکی که قابل بسته شدن با کلید باشد .
مکانهای تهیه ، بسته بندی و ذخیره گوشت و نیز مناطق و دالانهای حمل گوشت تازه بایستی دارای شرایط زیر باشند :
الف : کف آن غیر قابل نفوذ ، تمیز کردن آن ساده و غیر قبل پوسیدن باشد و آب به سادگی در آن قابل جریان باشد . این آب باید به شکلی تخلیه گردد که ایجاد بو نکرده و شرایط تخلیه این آب بهداشتی باشد .
ب : دیوارها باید صاف ، مقاوم ، غیر قابل نفود وقابل شستشو بوده ، به رنگ روشن و تا ارتفاع حداقل دو متر و یادست کم هم ارتفاع دخیره گوشت در سردخانه باشند . خط اتصال دیوار و کف باید گرد باشد .
ج : کلیه درها و پنجره ها باید ازجنس مواد تغییر ناپذیر بوده و اگر چوبی اند باید دارای پوشش صاف و نفوذ ناپذیر باشند .
د : مواد نفوذ ناپذیرو بی بو
ه : دارای تهویه کافی برای خروج بخار آب باشند
و : روشنایی کافی داشته و رنگ ها را تغییر ندهند
ز : سقف باید به سادگی قابل تمیز کردن باشد
- برای ضد عفونی کردن دستها و ظرفها با آب گرم باید به تعداد کافی دستشویی و ظرفشویی وجود داشته ونیز بایستی نزدیک پستهای کاری باشند. شیرها نباید بوسیله دست یا بازو باز شوند.
برای تمیز کردن دست آنها باید دارای آب جریان دار گرم و سرد ویا مخلوط با مواد ضدعفونی کننده باشند وجهت خشک کردن دستها باید دستگاههایی که با هوای گرم کار میکنند وجود داشته باشند.
ظرفشویی ها باید دارای آب گرم با دمای حداقل ۸۲ درجه سانتیگراد باشند.
- مکانهای کشتارگاه باید دارای وضعیتی باشند که مانع دخول حشرات یا جوندگان یا حیوانات موذی شوند.
تمیز کردن تجهیزات و وسایل کار بایدآسان بوده و نسبت به مواد شیمیایی مقاوم باشند .
الف : این تجهیزات و وسایل نباید تاثیر شیمیایی برگوشت بگذارند .سطوح قابل تماس با گوشت باید صاف بوده و استفاده از چوب ممنوع است به جز در مکانهایی که فقط گوشت تازه بسته بندی شده بهداشتی وجود دارد .
ب : ظروف و تجهیزاتی که با گوشت در تماسند و ظروف استفاده شده برای گوشت باید نسبت به فرسایش مقاوم بوده و بهداشتی باشند.گوشت یا ظروف محتوی آن نباید با کف یا دیوار تماس مستقیم پیدا کنند .ٍ
ج: کارهای تخلیه و بارگیری باید در مکانهای ورودی انجام گیرند و وسایل بکار رفته مطابق با ضوابط بهداشتی باشندو بتوانند بخوبی از گوشت محافظت کنند .
د : گوشتهایی که به مصرف انسان نمی رسد باید در مکانهای زیر قرار داده شود :
در مکانیکه با کلید فقل شود
این گوشتها توسط کانالهایی تخلیه میشوند که باید طوری ساخته شده باشند که اجازه تماس این گوشتها را باگوشتهای قابل مصرف برای انسان نداده و نیز موجب آلوده شدن گوشتهای دیگر نشوند.
ه : مواد بسته بندی بایدبه طریق بهداشتی در جای خاص نگهداری شوند .
تجهیزات سرد کننده باید به گونه ای باشند که بتوانند حرارت داخل گوشت را در دمای پیش بینی شده دراین مقررات نگهدارند . این تجهیزات باید دارای یک سیستم تخلیه آب باشند بطوریکه تخلیه آب باعث آلودگی گوشت نشود.
کشتار گاه باید دارای آب پاکیزه ، تحت فشار و به میزان کافی باشد و دارای تجهیزاتی باشد که بتواند آب تمیز گرم به مقدار کافی تهیه کند.
مجرای آب کثیف باید از مجاری آب تمیز کاملا قابل تشخیص باشند.
استفاده از آب تمیز برای تمام مصارف اجباری است.گاهی بطور استثناء استفاده از آب غیر تمیز برای تولید بخار ، مبارزه بر علیه حوادث ، سرد کردن تجهیزات سرمایی و تخلیه پرها درکشتارگاه مجاز شده است مشروط بر آنکه مجاری این آبها نتوانند به جای آب تمیز مورداستفاده قرار گیرند و هیچگونه خطر الودگی گوشت ایجاد نکنند .
- این مکانها باید طوری باشند که اعمال نظارت بهداشتی بتواند در هر لحظه بطور موثر انجام پذیرد.
کارمندان و کارگران باید دارای کمدهایی با دیوارها و کف صاف ، نفوذ ناپذیر قابل شستشو ،دستشویی دوش و توالت تمیز دارای سیفون باشند بطوریکه گوشت را آلوده نکند ، خط اتصال دیوار و کف باید گرد باشد .
در توالتها روی مکانهای کاری باز نشود ، دستشویی ها باید دارای آب جریان دار گرم و سرد یا مخلوط شده با مواد ضد عفونی کننده دستها باشند . همچنین دوشهای بهداشتی خشک کردن دست موجود باشد . بیشتر دستشویی ها قابل باز و بسته شدن با دست یا بازو نباشند. این دستشویی ها باید به تعداد کافی نزدیک توالتها باشند.
دستشویی و توالت کارگرانی که با حیوانات زنده کار میکنند باید مجزا از بقیه دستشویی ها باشد .
- کشتارگاه باید دارای مکانهای زیر باشد :
تمیز کردن وسایل حمل و نقل و صندوقهای حامل شتر مرغ
تمیز کردن وسایل حمل گوشت
گاهی وجود این مکانها د ر کشتارگاه اجباری نیست مشروط بر اینکه این اعمال تمیز کردن درجای دیگری تحت نظارت سرویسهای دامپزشکی انجام گیرد
نحوه کار کشتارگاه
بهداشت افراد ( پرسنل ) ، مکانها و وسایل :
- افراد باید تمیز باشند .
افرادی که با گوشتهای تازه خام یا بسته بندی شده سرو کار داشته یا در مکانهایی که در آنجا این گوشتها حمل یا بسته بندی میشوند فعالیت میکنند باید سرو کفشهایی تمیز داشته که به سادگی نیز قابل تمیز شدن باشند و نیز لباس کارشان به رنگ روشن و تمیز باشد
افرادی که با گوشت تازه سروکاردارند باید در ابتدای هر روز لباس کار تمیز بپوشند و در صورت لزوم آنرا درطول روز عوض کرده و دستها را چندین بار در روز شسته و ضدعفونی کنند. همچنین این شستشو باید در آغاز کار و بعد از هر بار رفتن به توالت انجام گیرد .
کسانی که در تماس با حیوانات مریض یاگوشت آلوده بوده اند باید دستها و بازو ها را بلافاصله با آب گرم شسته و سپس ضد عفونی کنند.
کشیدن سیگار درمکانهای کاری و ذخیره گوشت و در سالنهایی که گوشت عبور میکندممنوع است .
- هیچ حیوانی به جز دامها کشتاری نباید داخل کشتارگاه شود.
معدوم کردن جوندگان و حشرات باید بطور دائم انجام گیرد.
- تجهیزات و ادواتی که برای کارکردن با حیوان زنده یا گوشت بکار رفته اند باید همیشه دروضعیت خوب و پاکیزه نگهداری شوند. آنها باید در هر روز کاری و از جمله در آغاز و پایان آن چند بار شستشو و ضد عفونی شوند.
بهداشت کشتار
فقط شترمرغهای زنده میتوانند داخل محل کشتار شوند. بلافاصله بعداز ورود در این مکانها حیوانات مذکور بایستی کشتار شوند.
خونگیری باید کامل بوده و طوری باشد که خون نتواند محلی غیر از کشتارگاه را الوده کند .
پرکنی باید بلافاصله و کامل باشد
- خارج کردن امعاء و احشاء باید بلافاصله پس از کشتار و تحت شرایط زیر انجام شود :
الف : حیوان کشتارشده باید طوری باز شود که داخل شکم و اعضاء قابل رویت باشد . به این منظور اعضای مورد بازدید ، باید از لاشه جدا شده یا به آن چسبیده باشند ، در صورتی که جدا شده اند باید همراه با لاشه سرد باشند .
ب : بعداز بررسی ، اعضا خارج شده از لاشه باید بلافاصله از آن جدا گردند و قسمتهای غیر قابل استفاده برای انسان بلافاصله برداشت شوند.
ج- تمیز کردن لاشه به کمک دستمال یا انبر ممنوع است .
قبل از بررسی دامپزشکی لاشه ، انجام هر عملی روی لاشه یا گوشت آن ممنوع است .
دامپزشک حق انجام هر عملی را که لازم بداند داراست .
گوشتهای ضبط شده یا گوشتهایی که برای انسان غیر قابل استفاده تشخیص داده شده ، پرها و ضایعات باید بلافاصله به مکانهایی برای این منظور حمل شوند و باید طوری با آنها کار کرد که باعث آلوده شدن گوشتهای تمیز نشوند.
بعد از بازدید دامپزشک و برداشت اعضا و شکم ، گوشت تازه حیوان باید بلافاصله تمیز و سرد شود ( به برودت قانونی و درمدت زمان کوتاه ذکر شده در قانون برسد .)
سرد کردن به روش غوطه ور کردن برای گوشتهایی که به حالت سرد شده و تازه به بازار می رود ممنوع است.
گوشت حیواناتی که به روش غوطه ور شدن سرد میشوند باید بلافاصله بعد از خارج کردن امعاء و احشاء بوسیله دوش بطور کامل شستشو شده و فورا غوطه ور شوند.
دوش باید طوری انجام شود که شستشو بطور کامل سطح داخل و خارج لاشه را در برگیرد که مقدار حداقل آب برای این کار ۵/۳ لیتر است .
- روش سرد کردن بوسیله غوطه ور شدن به شکل زیر انجام میگیرد:
الف – لاشه از یک یا چند تشت آب یا آب و یخ عبور میکند. آب درون تشتها دائما تعویض میشوند ، تنها سیستمی قابل قبول است که لاشه ها بوسیله روش مکانیکی در داخل یک جریان آب درجهت مخالف هل داده شوند
ب ـ درجه حرارت آب تشتها درمکان ورودی نباید از ۱۶ و درمکان خروجی از ۴۰ تجاوز کند.
ج- بایدبه شکلی باشد که درجه حرارت گوشت در کوتاهترین مدت به درجه حرارت بین صفر و ۴ درجه سانتی گراد برسد .
د : حداقل مقدار آب برای این روش سرد کردن ۶ لیتر است .
اگر از چند تشت استفاده میشود ، جریان آب تازه و جریان آب مصرف شده در هر تشت باید بگون ه ای تنظیم شود که مقدار آب درجهت حرکت لاشه ها از هر تشت به تشت بعدی کم شود و ضمنا آب تازه بین تشتها طوری توزیع شود که مقدار آب هنگام عبور از آخرین تشت از ۲ لیتر کمتر نباشد . آب استفاده شده برای پرکردن اولین تشت در محاسبه این مقادیر به حساب نمی آید .
ه – لاشه ها در اولین تشت یا اولین قسمت دستگاه نباید بیش از نیم ساعت بمانند و همچنین در بقیه تشتها یا دستگاه نباید بیش از زمان لازم باقی بمانند.
بعد از هر توقف کاری دامپزشک کشتارگاه باید مطمئن شود که لاشه ها مطابق با ضوابط ذکر شده در بالا و قابل مصرف برای انسان هستند در غیر اینصورت باید بلافاصله گوشتهای غیر قابل مصرف به مکانهای مخصوص حمل شوند .
و : هردستگاه باید در هر هنگام که لازم شود و از جمله در انتهای هرنوبت کاری و حداقل یک بار درروز باید کاملا خالی ، تمیز و ضد عفونی شود.
ح : دستگاههای درجه بندی باید به طور دائم موارد زیر را کنترل و ضبط کنند:
مصرف آب دوش قبل از غوطه ور کردن
حرارت آب تشت یا تشتها درنقاط ورود وخروج لاشه ها
مصرف آب در جریان غوطه ورن شدن
تعداد لاشه
ط – نتایج کنترلهای مختلف انجام شده باید نگهداری شوند تا هرگاه دامپزشکی لازم دانست بتواند آنها را ببیند .
ی – کارکرد صحیح تجهیزات سردخانه و تاثیر آن بر بهداشت بوسیله روشهای میکروبیولوژی ( مقایسه آلودگی لاشه به تعداد کامل باکتری و آنتروباکتری ها قبل و بعد از غوطه ور کردن ) ارزیابی میشود.
این مقاسه باید در ابتدای شروع کار تجهیزات و سپس بطور متناوب و در هنگام تعویض دستگاها انجام شود.
کار دستگاههای مختلف باید طوری تنظیم شودکه نتایج آن ازنظر بهداشتی رضایت بخش باشد .
گوشتهای سردشده ، منجمدشده، خیلی منجمد شده باید در حرارتهای نگهداری شوند که متوالیا از مقادیر مقابل تجاوز نکند ۴+ ، ۱۲- و ۱۸- درجه سانتیگراد
-خون باید در ظرفهای مخصوص اینکار جمع آوری شده و هرگز روی زمین پخش نشود. خون همراه با روده ها ، ضایعات ، لاشه های غیر قابل مصرف به کارخانه تبدیل ضایعات فرستاده میشود یا اینکه این ضایعات را با آهک مخلوط کرده برای تهیه کمپست مصرف میکنند.
- کسانی که عملیات کشتار را انجام میدهند باید درهنگام کار دارای یک لباس کار به رنگ روشن و کاملا تمیز باشند. آنها باید قبل از شروع کار و هر وقت نیاز باشد دستهایشان را با اب و صابون بشویند و ناخنها را برس بزنند.
اگر تمام اعمال کشتار فقط توسط یک نفر انجام میگیرد آن شخص باید بعد از پرکنی دستهایش را شسته و ناخنهایش را برس بزند ( قبل از باز کردن شکم )
حیوانات کشتار شده و اعضایشان بایدقبل از فروش درظروف سرد شده قرار داده شوند.
بیماریهای شترمرغ
بیشترین علل تلفات جوجه شترمرغ در سنین اولیه و زیر یکماهگی مربوطه به عفونت کیسه زرده می باشد که معمولا بروز آن باعث تلفات از روزهای اول تا حدود یکماهگی می گردد.
عفونت کیسه زرده را می توان به سه مرحله تقسیم بندی کرد:
الف- عفونت پیش از انتقال به دستگاه جوجه کشی.
ب- عفونت پس از انتقال به دستگاه جوجه کشی.
ج- عفونت بعد از انتقال به هچری.
..عفونت پیش از انتقال به دستگاه جوجه کشی معمولا در اثر عدم رعایت موازین و اصول بهداشتی در مرحله تخم گذاری، جمع آوری و نگهداری تخم شترمرغ می باشد.
برای پیشگیری از وقوع این بیماری لازم است حتما پس از جمع آوری تخمهای موجود، ابتدا پوسته تخم های آلوده را به آرامی توسط دستمال کاغذی و یا پارچه نرم استریل شده پاک نمائیم و اگر بقایای کود و آلودگی در خلل و فرج های تخم باقی است، توسط یک برس نرم آنها را کاملا پاک کرده و سپس با استفاده از مواد ضدعفونی کننده مناسب سطح پوسته تخم را ضدعفونی کنیم.
گاهی اوقات استفاده از مواد ضدعفونی کننده نامناسب و یا بکار بردن روشهای غلط ضدعفونی می تواند باعث بروز و افزایش ریسک ورود عوامل عفونی به داخل تخم گردد.
پس از انتقال تخمهای شترمرغ به دستگاه جوجه کشی، با توجه به افزایش دما و رطوبت محیط ، معمولا شرایط مساعدی جهت رشد و فعالیت عوامل عفونت زا فراهم می گردد، در صورتیکه شرایط استریل و بهداشتی در دستگاه های جوجه کشی رعایت نگردد میکرو ارگانیسم های موجود در دستگاه و یا ورود تخمهای آلوده دیگر به داخل دستگاه می تواند باعث انتقال عفونت به تخمهای دیگر شود به همین خاطر باید از قرار دادن تخمهای آلوده در دستگاه جلوگیری شود و پس از هربار تخلیه دستگاه کاملا شستشو و ضدعفونی گردد.
پس از انتقال تخمها به دستگاه هچری، معمولا با شکسته شدن پوسته تخم و پاره شدن پرده کوریو آلانتوئیک که خود نقش مهم و باز دارنده ای را در پیشگیری از ورود عوامل عفونت زا بر عهده دارد، در صورت وجود میکرو ارگانیسم ها در محیط دستگاه این عوامل به راحتی از طریق مجرای بند بافت که هنوز کاملا بسته نشده است وارد کیسه زرده شده و در آنجا سریعا رشد و تکثیر می یابند و به دلیل ارتباط خونی بین جوجه و کیسه زرده عفونت از طریق رگهای خونی وارد بدن جوجه شترمرغ شده و باعث بروز آلودگی و تلفات در جوجه میشود. در این مرحله لازم است که شرایط بهداشتی در دستگاه کاملا رعایت شود و پیش از ورود تخم جدید به دستگاه و پس از هر بار تخلیه، دستگاه کاملا ضدعفونی گردد. همچنین پس از خروج جوجه از تخم سریعا محل بند ناف جوجه ضدعفونی شده و جوجه های تازه از تخم در آمده به محیطی بهداشتی و عاری از عوامل عفونت زا منتقل شوند. 2- بیماری های میکروبی دستگاه گوارش بیشترین عامل بروز بیماری های گوارشی در جوجه شترمرغ ها عفونت های باکتریائی می باشند که از آن دسته می توان به عفونت های کلستریدیائی ، کلی فرمی، سالمونلائی و پزودوموناسی اشاره کرد.
عفونت های روده و اسهال عفونی در جوجه ها معمولا در اثر رشد و تکثیر باکتری های گرم منفی حاصل می شود که مهمترین آنها E.Coli ، سالمونلا و پزودوموناس می باشند.
اولین علائم بروز این بیماری، کسالت و گوشه گیری جوجه ها و خشک شدن پوست پای آنها می باشد که متعاقب آن ورود باکتری ها به داخل جریان خون و بروز آنژیت و تب در انتها حادث شدن مرگ رخ خواهد داد.
بررسی های انجام شده بر روی نمونه های مبتلا در 5 سال گذشته نشان داده است که بیش از 50% عفونت ها کلی باسیلی و نزدیک 13% عفونت سالمونلائی و 37% نیز سایر موارد عفونت زا را شامل می شود. در موارد شدید، آلودگی و ابتلا به آنژیت و اسهال در جوجه شترمرغ های زیر 3 ماه سن بین 30-20 درصد تلفات به همراه داشته است که این امر مجددا لزوم رعایت کامل اصول بهداشتی و مراقبت و کنترل شدید بهداشتی از جوجه های شترمرغ بویژه در ماه های اول زندگی را خاطر نشان می سازد. آنژیت کلستریدیائی و آنتروتوکسمی
دو بیماری فوق عامل بیشترین تلفات باکتریائی در شترمرغ های ایران می باشند. کلستریدیوم ها جزو میکروارگانیسم های فلور طبیعی روده هستند. در مواردی که هر نوع استرس ناگهانی، تغییر در جیره غذائی و یا تغییر در مواد تشکیل دهنده و نوع جیره مصرفی حیوان انجام گردد این دسته میکروبها با رشد و تکثیر سریع در روده ها باعث دفع مقادیر زیادی سم در محیط روده می گردند (این باکتری بر اساس نوع سم تولیدی به تیپ های A,B,C,… تقسیم بندی می گردند).
سموم دفع شده باعث التهاب شدید در روده ها (آنژیت) می شود و این سموم پس از جذب از جدار روده وارد جریان خون شده و موجب بروز آنتروتوکسمی و مرگ سریع و ناگهانی در شترمرغ می گردد. در کالبد گشائی ها، معمولا حیوان تلف شده را با معده ای پر از مواد غذائی، روده پر خون و ملتهب، ضخیم شدن موکوس روده و گاهی اوقات خونریزی در روده می بینیم که این علائم در آنتروتوکسمی فرمن (که معمولا در سنین بالاتر به چشم می خورد) معده و سنگدان خالی و روده های پر خون و پر گاز با جداره های نازک می باشد و معمولا نقاط نکروتیک بر روی لایه سروز رئودنوم و ژئوژنوم روده به رنگ سفید یا زرد دیده می شود. همچنین گاهی در حیوانات کوچکتر انباشتگی سنگدان و پر خونی ریه و کبد نیز به چشم می خورد.
بهترین راه مقابله با این بیماری همانطوریکه در ابتدا هم ذکر شد پیشگیری می باشد که در حال حاضر به این منظور استفاده از واکسن آنتروتوکسمی در سنین سه هفتگی و تکرار مجدد بعد از سه هفته بهترین نتیجه را به همراه داشته است.
در مراحل همه گیری (اپیدمی) آنتروتوکسمی حاد در جوجه های زیر سه ماه، بهترین راه درمان استفاده از داروی تتراسایکلین خوراکی به صورت محلول در آب آشامیدنی به همراه واکسیناسیون می باشد و در موارد انفرادی (آندمیک) هم استفاده از مشتقات پنی سیلین به صورت تزریق در عضله بال بهترین نتیجه را به همراه داشته است.
..
با توجه به موارد ذکر شده، می توان بهترین راه کاهش تلفات در جوجه شترمرغ های جوان را به صورت زیر جمع بندی نمود:
1- رعایت کامل موارد بهداشتی در هنگام جمع آوری تخمها
2- رعایت کامل نکات فنی در هنگام ضدعفونی تخمها
3- انبارداری مناسب و رعایت مسائل بهداشتی
4- ضدعفونی به موقع دستگاه های جوجه کشی اعم از ستر و هچر
5- پرهیز از قراردادن تخمهای آلوده در کنار تخمهای سالم، چه در هنگام انبار داری و چه در هنگام جوجه کشی
6- استفاده از دستگاه های مجزا جهت ستر و هچر
7- ضدعفونی بند ناف جوجه به محض خارج شدن جوجه شترمرغ از تخم
8- قرار دادن جوجه های تازه از تخم در امده در محیطی گرم و بهداشتی
9- جداسازی محل نگهداری جوجه های مشکوک به بیماری از جوجه شترمرغ های سالم
10- جدا سازی محل نگهداری جوجه بر اساس سن و رعایت فاصله میان جایگاه های نگهداری جوجه شترمرغ های جوان با شترمرغ های مسن تر بویژه تا سه ماه اول زندگی
11- پرهیز از تغییر ناگهانی جیره و یا اجزا آن
12- رعایت اصول بهداشتی در هنگام تهیه جیره و استفاده از مواد اولیه مرغوب و مطمئن
13- ملزم کردن کارکنان مزرعه بویژه کارکنان جوجه کشی و بخش نگهداری جوجه شترمرغ های جوان به رعایت کامل موارد بهداشتی
14- و در انتها استفاده از نظرات متخصصین آگاه به علوم روز


 
آنفلوانزای پرندگان در شترمرغ
آنفلوانزای پرندگان در شترمرغ
 
 
ویروسهای آنفلوانزا به سه تیپ A, B , C تقسیم می شوند. دو روش شناسائی برای توصیف جدایه های تیپ A ویروس آنفلوانزا مورد استفاده قرار می گیرد که اولی بر اساس تفاوت های  پروتئین های هماگلوتیفین (H) و نورآمینیداز (N) در سطح خارجی یک ویروس آنفلوانزا می باشد. در حال حاضر 14 پروتئین هماگلوتیفین مختلف و 9 پروتئین (N) مورد شناسائی قرار گرفته است، برای مثال یک تحت تیپ ویروس که به صورت H5N9 نوشته می شود، دارای پروتئین هماگلوتین شماره 5 و پروتئین نورآمینیداز شماره 9 می باشد.
روش دوم شناسائی دارای 5 جز می باشد:
 
...
 
1- تیپ ویروس
2- میزبانی که ویروس از آن جدا شده است
3- منطقه جغرافیائی که ویروس از آن گزارش شده است
4- شماره مرجع
5- سال جداسازی ویروس
 

بنابراین کد 84/113/IRELAND/DUCK/A نشان دهنده یک ویروس تیپ A که از یک اردک در ایرلند و در سال 1984 جدا شده است می باشد.
ویروس تیپ A آنفلوانزا، تنها تیپی است که در حال حاضر از نظر دامپزشکی حائز اهمیت می باشد. این ویروس با همه گیریهای وسیع بیماری تنفسی در تعدادی از پستانداران و گونه های پرندگان همراه بوده است.
آنفلوانزای پرندگان در شترمرغ ها اغلب در آفریقا گزارش شده است و در هنگامی که همه گیریهای بیماری شامل سویه های بسیار بیماری زا بوده است، آسیب بسیار زیادی به اقتصاد این منطقه وارد نموده است.  از زمان اولین گزارش شیوع بیماری آنفلوانزا در آفریقا و در سال 2- 1991 ، چندین مورد دیگر بیماری نیز در نقاط گوناگون جهان گزارش شده است که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره داشت:
 

- تکرار شیوع بیماری در سال های 1994 از نوع H5N9 ، سال 1995 از نوع H9N2 ، در آفریقا
- شیوع بیماری در امو و کاساوی در هلند و از نوع H5N9 در سال 1994
- شیوع بیماری در شترمرغ های زیمباوه در سال 1995 و از نوع H5N2
- مورد اخیر که منجر به ممنوعیت یکساله صادرات محصولات شترمرغ به اروپا گشت در سال 5- 2004
- همچنین وقوع موارد دیگری از بیماری در شترمرغ های آمریکا و دانمارک
 

علیرغم آنکه هیچ کدام از سویه های بیماری که تاکنون در شترمرغ ها گزارش شده است از نوع فوق حاد و خطرناک H5N1 نمی باشند اما تحقیقات نشان می دهند که شترمرغ ها توانائی جهش و تبدیل سویه های متداول به نوع فوق حاد را دارا می باشند.
سویه های H7N2, H5N9, H9N2, H5N2 سبب بیماری در شترمرغ ها می باشند که در یک نمونه همه گیری در ایتالیا سبب نابودی هزاران شترمرغ و میلیون ها طیور گردند.

انتقال و سرایت
مشاهدات عفونت های طبیعی ویروس آنفلوانزا تیپ A و آزمایشات تجربی نشان می دهد که دوره دفع ویروس بسته به بیماری زائی ویروس، فصل، سن و وضعیت میزبان متفاوت است. تحت تیپهای بسیار بیماری زای ویروس باعث مرگ سریع در یک میزبان شده ولی احتمال کمی دارد که به سرعت در یک گله منتشر گردند، اما برعکس، در یک گله، احتمال انتشار تحت تیپهائی از ویروس که بیماریزائی کمتری دارند، و ایجاد بیماری طولانی مدت کرده و از پرندگان مبتلا در یک مدت طولانی تری دفع می گردند، بسیار بیشتر از نوع اول است.
اصولا ویروس های آنفلوانزای A از طریق تماس مستقیم با مدفوع و ذرات معلق در هوا منتقل می شوند. همچنین شترمرغ های ماده حامل ویروس قادر به آلوده نمودن تخمهای خود هستند که این امر نه تنها باعث تلفات سریع جنینی می شود بلکه تخمهای آلوده وسیله ای برای انقال آلودگی به تخمهای سالم موجود در دستگاه جوجه کشی خواهند بود.
همچنین در برخی گزارش ها احتمال شیوع بیماری و همه گیری در فصول خشکسالی بسیار بیشتر از مواقع دیگر عنوان گردیده که احتمالا این مطلب بدین دلیل است که در فصول خشک پرندگان وحشی و آزاد به منابع آبی شترمرغ ها در مزارع جذب می شوند که این امر احتماال شیوع بیماری را به حد بسیار زیادی افزایش می دهد.
علاوه بر مطلب فوق از آنجا که مدفوع خواری امری متداول در میان شترمرغ های جوان است و از طرفی به دلیل آنکه ویروس آنفلوانزای تیپ A به طور متداول در مدفوع پرندگان مبتلا وجود دارد لذا این ویژگی شترمرغ های جوان نیز می تواند موجبات انتقال سریع بیماری را فراهم آورد.
 

تظاهرات بالینی وآسیب شناسی
بیماری در شترمرغ های 14- 5 ماهه دارای بیشترین شدت بوده و شترمرغ های بالغ به ندرت مبتلا می شوند. میزان مرگ و میر در جوجه های کمتر از یک ماه سن حدود 80% و میزان مرگ و میر در جوجه های با سن 8 ماه بین 60-15% متفاوت بوده است.
همچنین تلفات در پرندگان 14- 8 ماه زیر 20% گزارش شده است. اغلب پرندگان مبتلا به فاصله دو روز پس از نشان دادن علائم تلف شدند ولی تعدادی نیز در طی یک دوره 3-2 هفته بهبود می یافتند و پادتن های مهار کننده ویروس به فاصله 3 هفته در شترمرغ های بهبود یافته و در پرندگان بالغی که بدون علائم باقی ماندند، دیده شده است.
از نظر کلینیکی، در پرنده های جوان افسردگی شدید، ترشح چشمی، علائم تنفسی، بی حالی، اسهال و عدم تمایل به غذا و دفع ادرار و مدفوع سبز دیده شد. در کل اغلب عواملی که در دستگاه تنفس یا گوارش بیماری ایجاد می نمایند می توانند علائم بالینی شبیه به آنچه توسط ویروس آنفلوانزای A ایجاد می شود را تولید کنند. عمده ترین ضایعات پس از مرگ شامل کبدی لکه لکه (نقطه یا لکه های با رنگ و شکلهای گوناگون) و تورم و پر خونی کبد می باشد. ضایعه های هیستوپاتولوژیکالی در کبد شامل نکروز انعقادی که توسط هتروفیل تراوش شده احاطه می گردد و هتروفیل های زیادی در اطراف نکروزهای کبدی می توان مشاهده کرد.
خونریزی و نکروز کانونی در پانکراس و ذات الریه و پرخونی بافت بینابینی ششها نیز گزارش شده است.
سایر تغییرات ظاهری شامل پرخونی و تجمع موکوس در روده کوچک و کلیه های رنگ پریده و متورم به همراه میزنای پر شده از ادرار و مدفوع سبز رنگ بود.

تشخیص
بهترین روش تشخیص عفونت های ویروس آنفلوانزای A به وسیله جداسازی ویروس از سوآپ کلوآکی بوده است. اگر چه سوآپ های ناحیه نای نیز در برخی موارد موثر می باشد.
در کالبد گشائی، جداسازی ویروس می تواند از نای، ریه، کیسه هوائی، سینوس ها، طحال، کبد، روده ها و کلوآک انجام گیرد.
روش های خنثی سازی ویروس و همچنین الیزا نیز می توانند برای نشان دادن پادتن ها به کار روند. هر یک از عوامل بیماری زائی که در دستگاه تنفس یا گوارش بیماری ایجاد می نمایند، می توانند علائم بالینی شبیه به آن چه توسط ویروس آنفلوانزای A ایجاد می شود، تولید کنند.
 

کنترل و درمان
اگرچه، ویروس آنفلوانزای A دارای پوشش است اما در خارج از بدن میزبان به ویژه در آب استخر و یا دریاچه نسبتا مقاوم می باشد. عفونت زائی این ویروس در PH خیلی نامناسب، گرمای تا 56 درجه سانتیگراد، مواجهه با نور خورشید و به وسیله اغلب مواد شوینده و ضدعفونی کننده به فاصله چند دقیقه از بین می رود.
در پرندگان محصور می توان با کاهش تماس آنها با پرندگان آزاد آلوده (بویژه پرندگان آبزی و ساحلی) از آلودگی جلوگیری کرد. از آنجائی که ویروس از شترمرغ های ماده حامل، به جنین و دیگر تخمهای موجود در دستگاه منتقل می گردد لذا برای کنترل بیماری نبایست تخمهای مشکوک را در دستگاه و در مجاورت سایر تخمها قرار داد.
همچنین به دلیل اینکه بسیاری از مسائل بالینی ناشی از عفونتهای آنفلوانزا A توسط عفونتهای ثانوبه ایجاد می شود و عفونتهای ثانویه باکتریائی نقش مهمی در میزان مرگ و میر در طول و بعد از شیوع بیماری دارند لذا رعایت بهداشت و کنترل مسائل بهداشتی نقش به سزائی در کنترل بیماری ایفا خواهد کرد و انتظار می رود که درمان کردن، شامل اقدامات کمکی از قبیل مایعات آنتی بیوتیکی قابلیت زنده ماندن را در پرندگان در معرض خطر و بیمار افزایش خواهد داد. همچنین لازم است که پرندگان بیمار یا با علائم بالینی مشکوک به عفونت بایستی در زمان بیماری و 4-3 هفته پس از برطرف شدن علائم بالینی، جدای از سایر پرندگان نگهداری گردند.





نباشتگی در شترمرغ :
انباشتگی در شترمرغ :

در مورد هریک از این استرس ها توضیحات مختصری آورده شده است:
1-       استرس ناتوانی در جهت یابی  :
ذهن شترمرغ نقشه ای از محیطی که در آن زندگی می کند را در اختیار دارد و همیشه نسبت به موقعیتش در محیط آگاه است یا به عبارتی می داند در چه قسمتی از نقشه واقع شده است. در مزرعه هنگامی که شترمرغ به محیط جدیدی منتقل می شود، به عنوان مثال از یک پن به پن دیگر یا از مزرعه ای به مزرعه دیگر، نقشه محیط جدید برای پرنده ناشناخته است. این امر باعث ناتوانی پرنده در جهت یابی می شود و مدتی طول می کشد تا با محیط سازگاری پیدا کند . این ناتوانی عمدتا" ایجاد استرس در پرنده می نماید.
2-       استرس جدایی از والدین  :
دوری وجدایی از والدین باعث ایجاد استرس و بروز صدای لرزشی ( به صورت Kr Kr Kr) در جوجه ها می گردد. در صورتی که این استرس تداوم یابد جوجه دپرس شده و دچار ناهنجاری رفتاری می شود.
3-       استرس ناکامی در یافتن غذا :
این استرس عمدتا" به دنبال تغییر جیره غذایی و استفاده از مواد غذایی جدید و ناشناخته در جیره رخ می دهد در پرندگان بالغ عدم توانایی در دستیابی به یک شریک جنسی می تواند عامل مسبب بروز این استرس باشد. ضمنا" در مزارع با تراکم بالا ، بخصوص هنگامی که در یک پن شترمرغهایی با جثه های متفاوت نگهداری می شوند، شترمرغهای کوچکتر عمدتا" در رقابت برای دستیابی به غذا ناموفق بوده و گرسنه می مانند و این امر می تواند عامل بروز استرس در چنین پرندگانی باشد. 
پاتوژنز:
شن و سنگریزه می توانند با عبور از سنگدان و ورود به روده باعث انسداد سکوم شوند. مواد خارجی نوک تیز با نفوذ به دیواره ، پیش معده و سنگدان باعث ایجاد یک عفونت موضعی با پریتونیت و سپتی سمی می شوند؛ ولی بطور کلی در تمامی موارد نتیجه بروز استاز گوارشی ثانویه ، لاغری مفرط و در نهایت مرگ می باشند. 
علایم بالینی :
چنین کیس هایی علایمی مبنی بر لاغری مفرط و استاز گوارشی را نشان خواهند داد. برخی از این علایم عبارتند از : توقف رشد، کاهش وزن ، لاغری و در نهایت در اثر ضعف شدید توانایی ایستادن را از دست داده و در صورت عدم رسیدگی تلف می شوند. 
تشخیص :
علاوه بر علایم بالینی فوق از روشهای ملامسه ، اندوسکوپی و رادیوگرافی هم می توان درتشخیص انباشتگی استفاده نمود. در روش ملامسه با لمس کردن ناحیه آناتومیکی پیش معده ( 15- 10 سانتی متر پشت جناغ ، سمت چپ خط میانی شکم ) می توان به راحتی پی به اتساع پیش معده برد و در صورتی که علت انباشتگی شن و سنگریزه باشد در ملامسه ، روده ها هم می توان اغلب این مواد را لمس نمود.
در روش رادیو گرافی ، پس از بیهوش کردن پرنده از نماهای جانبی (Lateral) و پشتی – شکمی (Dosoventral) ناحیه شکم می توان مواد خارجی تجمع یافته ( مانند فلزات ، شن و سنگ ) را با دانسیته ء بیشتری مشاهده نمود. در شترمرغهای بالغ ، بدون نیاز به بیهوشی با استفاده از نمای جانبی مایل (Lateral Oblique) از بخش قدامی و خلفی ران می توان تصاویر مناسبی برای تشخیص تهیه نمود. 
تشخیص تفریقی :
انباشتگی باید با استفاده از روشهای عنوان شده ء فوق از بیماریهایی مانند استاز معدی ، مگاباکتریوزیس ، التهاب قارچی پیش معده ، التهاب انگلی پیش معده ، بوتولیسم و تحلیل عضلانی تغذیه ای تشخیص داده شود. 
علایم کالبد گشایی :
آزمایشات پس از مرگ ، لاغری مفرط همراه با تحلیل چربی های ناودان کرونر قلب و هیپرتروفی لایه کویلین سنگدان را نشان می دهد( لایه کویلین در حالت طبیعی ظاهر صاف و هموار دارد، درصورت تداوم استاز معدی و توقف انقباضات سنگدان ، این لایه از حالت طبیعی خارج شده ، شل و چین خورده می گردد که اصطلاحا" به این حالت هیپروتروفی لایه کویلین می گویند).
از علایم واضح دیگر در کالبد گشایی، تجمع مواد خارجی در پیش معده است. درمواردی که عامل انباشتگی مواد خشبی باشد، تجمع ساقه های بلند علوفه در پیش معده همراه با سنگدان خالی مشاهده می شود و درصورتی که انباشتگی با شن و سنگریزه باشد، تجمع این مواد را می توان در روده کوچک و سکوم هم مشاهده نمود. 
درمان :
درمان شامل خروج از انباشته شده از پیش معده می باشد و باید قبل از اینکه پرنده دچار ضعف شدید شود انجام گیرد. روشهای درمان انباشتگی در شتر مرغ عبارتند از:
1-       شستشوی معدی
2-       روش جراحی
پیشگیری : بطور کلی مهمترین مسئله در پیشگیری از وقوع بیماری ، جلوگیری از وقوع عوامل استرس زاست. برخی از این روش ها عبارتند از: 
1-      پیشگیری از استرس ناتوانی در جهت یابی :
برای پیشگیری از وقوع این استرس باید از جابجایی های بیهوده ممانعت به عمل آورد و هرتغییر مکانی باید به تدریج صورت گیرد تا به پرنده اجازه سازگاری با محیط جدید داده شود؛ بدین منظور می توان جوجه ها را در روزهای اولیه ء جابجایی بطور موقت روزانه به جایگاه اولیه شان منتقل نمود تا از این طریق با یادآوری مکان قبلی ، رفتارهای قالبی شان مانند خوردن و نوک زدن را به یاد آورند. درصورتی که پرنده در محیط جدید احساس ناامنی نماید ، یک شخص یا یکی از والدین را باید چند روز اول جابجایی کنار پرنده قرار داد. به عبارتی هیچ گاه نباید پرنده ای را که به محیط جدیدی انتقال یافته تنها گذاشت. 
2-      پیشگیری از استرس جدایی از والدین :
برای پیشگیری از وقوع این استرس روشهای زیر قابل ذکرند:
الف ) در شرایط فارم که جوجه ها به طور مصنوعی پرورش می یابند، انسان نقش والدین جوجه را بر عهده دارد؛ استفاده از لباسهای یک رنگ و یک شکل برای افرادی که با جوجه ها در ارتباطند باعث می شوند تا جوجه ها توانایی تفریق بین افراد مختلف را نداشته و در تمام طول شبانه روز وجود والدین را در کنارشان احساس کنند.
ب ) استفاده از آدمکهایی با لباس مشابه افراد مرتبط با جوجه ها در داخل و خارج پن در کاهش این استرس موثرند.
پ ) تحقیقات انجام شده نشان می دهد که حضور خرگوش در 3 هفته اول زندگی در پن جوجه ها ، در کاهش بروز این استرس نقش مهمی دارد. 
3-      پیشگیری از استرس ناکامی در یافتن غذا :
برای پیشگیری از وقوع این استرس باید جیره ها به تدریج تغییر یابند و از قرار گرفتن جوجه هایی با جثه های متفاوت و تراکم بیش از حد دریک پن نیز جلو گیری گردد.
 
4-       کلیه مواد مسبب انباشتگی مانند تیغه های بلند علوفه ها ، سنگ های درشت و مواد خارجی نوک تیز باید از بستر جمع آوری گردند.





مهمترین بیماریها ی تغذیه ای در شتر مرغها و نحوه پیشگیری از آن (ق
مقدمه پرورش شتر مرغ امروزه با عنایت به مزایای بسیار زیاد آن به عنوان یک رویکرد های جدید در صنعت دامپروری مورد توجه بسیار واقع شده است . این پرنده همه چیز خوار بوده ودر مناطق خشک و کم آب براحتی زیست می کند .....  از لحاظ پایداری در برابر شرایط نا مساعد طبیعی در مقابل کمبود آب و غذا شبیه شتر و از لحاظ ظاهری شبیه پرندگان است. در حال حاضر می توان شتر مرغ را به عنوان دام آینده در بسیاری از مناطق معرفی کرد . شتر مرغ ها به کنجکاوی و بویژه علاقمندی به اجسام درخشنده و رنگی مشهور هستند از اینرو ممکن است اجسام خارجی توسط آنها بلع و زمینه لازم برای بروز بیماری یبوست ( انباشتگی ) را فراهم کند . بنابر این عوامل موثر در سلامتی و بهداشت این پرندگان یکی از جنبه های بسیار مهم این نوع پرورش می باشد برای اطلاعات بیشتر روی ادامه مطلب کلیک کنید.یبوست بیماری ست که اغلب بطور مکرر مشکلاتی را در رشد جوجه ها بوجود می آورد .
________________________________________



 
در حال حاضر دو نوع از یبوست شناسایی شده است :
 
یبوست حاد یا یبوستی که شتر مرغ اخیرا کسب کرده که با علائم شدید و در زمان کوتاه یعنی بین 12 تا 24 ساعت بروز پیدا می کند . دومین نوع آن یبوست مزمن یا نوع دراز مدت آن است .بطور معمول یبوست حاد از شترمرغ هایی که مقدار بسیار زیادی از مواد غیر خوراکی مصرف می کنند نتیجه می شود که این تیپ آن می تواند از مصرف بیش از اندازه شن ، خاک ، سنگریزه ، علف های زبر و از این قبیل مواد حاصل گردد .
انسداد حاد منجر به کولیک و سر انجام مرگ پرنده را در بردارد . معمولا انباشتگی پیش معده بصورت جزئی مانع عبورمواد بطور کامل می شود که این عامل می تواند مسبب بروز نوع مزمن آن باشد .چنین پرنده هایی معمولا وزن نرمالی بدست نخواهند آورد ودر ظاهر غالبا دچار سوء تغذیه شده و گرایش به بلع مواد غیر خوراکی دارند .
نوع خوراک ، فاکتور های استرس ، عوامل محیطی و … را می توان از فاکتور های مهم بروز یبوست در صنعت پرورش شتر مرغ دانست .
از فاکتور های خوراکی ایجاد کننده یبوست می توان مصرف بیش از اندازه فیبر ، دریافت برگ ها و ساقه های یونجه ، ساقه گراس ها برای جوجه ها ی جوان به ویژه جوجه هایی که درمزرعه کوچک دارای محدودیت چراگاه هستند را بر شمرد . دریافت حجم زیادی از دانه های زبر ، گراس های خشک و میوه ها ی وحشی می تواند زمینه ساز انباشتگی در شتر مرغ های مسن تر باشد . از آنجایی که پیلورمعده شترمرغ خیلی کوچک بوده و جوجه ها ی جوان ظرفیت توسعه برای هضم را ندارند توصیه می شود که جیره غذایی در نظر گرفته شده برای آنها از کیفیت مطلوب بر خوردار باشد . از تغذیه فیبر نا مرغوب برای شتر مرغ های زیر وزن kg 35 باید امتناع نمود و نکته دیگر اینکه خطر انباشتگی با افزایش سن در شتر مرغ ها سیر نزولی پیدا می کند . ناتوانی شتر مرغ های جوان د رهضم فیبر به علت نبودباکترها ی هاضم سلولوز در قولون است و یکی از عوامل حیوانی می باشد که میتواند منجر به بروز این عارضه شود. جوجه ها بدون مصرف غذا در دراز مدت احساس گرسنگی نمی کنند از این رو مقدار زیادی مواد خارجی مانند تکه چوب ، کیسه پلاستیک و سیم می بلعند . از فاکتور های دیگر بروز انباشتگی در شتر مر غ ها عوامل محیطی – مدیریتی است مانند پروراندن جوجه ها بر روی کف شنی که اگر خاک نرم و سبک یا خشک باشد سبب بلع بیش از اندازه شن وماسه می شود . گرسنگی و سرو صدای محیطی می تواند ایجاد کننده ی استرس باشد که این عامل منجر به جانشین سازی خوراک شده و از عوامل دیگر یروز به حساب می آید در واقع می توان گفت کمبود تغذیه ای ، شتر مرغ ها را به سمت گند خواری یا اشتهای غیر طبیعی تحریک می کند . نبود سنگریزه و شنریزه در حد مطلوب جهت کمک به آسیا کردن مواد بلع شده در سنگدان ممکن است زمینه انسداد را مهیا کند بنا بر این وجود سنگریزه در یک حد معین برای پرندگان ضروری است . عواملی مانند عفونت ناشی از تجمع عوامل باکتریایی ( Megabacteria ) و قارچی ( Candida)نیز می توانند باعث ایجاد زمینه مساعد جهت انسداد گردد . جوجه های مبتلا به انسداد افزایش وزن روزانه نداشته و بسیار آهسته رشد می کنند همچنین تخلیه مدفوع همراه با زحمت و فشار زیاد انجام شده و از خود صدا در می آورند ،به غذا نوک می زنند ولی غذا نمی خورند . انسداد را می توان با ملاسمه سختی و بزرگ بودن شکم مشخص نمود . شتر مر غهای مبتلا به انباشتگی در حالت جناغ سینه ای دچار زمین گیری شده ، کاملا هوشیار بوده و گردنشان را به حالت کشیده نگه می دارند .
 
پیشگیری و درمان یبوست: در پیشگیری از بروز این بیماری توجه به استرس های ناشی از انتقال و تغییر محل ودست یابی به مواد خارجی بسیار حائز اهمیت است . می توان با اجتناب و دوری از عوامل سببی در مزرعه از یبوست جلوگیری به عمل آورد. لذا باید جهت به حداقل رسانیدن تلفات ، برای افرادی که به شیوه ای با حیوان سر وکار دارند تعالیمی در نظر گرفته شود تا فائق آمدن بر مشکلات را بیاموزند . در پرواربندی متراکم شتر مرغ ها احتمال آنکه یبوست یک مشکل عدیده بشمار آید کم است ، اما می توان آن را بعنوان یک عامل مهم فناپذیر برای جوجه های جوان در صنعت پرورش نیمه متراکم که دسترسی به چرای آزاد یا محدودیت پایه ای دارند به حساب آورد . انباشتگی معده کمی پس از انتقال جوجه ها ازجا یگاه نگهداری با کف بتنی به محوطه باز بی تردید یکی از مشکلات رایج مزارع پرورش به حساب می آید .
ساده ترین روش روغنی کردن یا ایجاد لغزش راه دهان است که روغن های گیاهی قادر به کمک تجزیه مقداری از این مواد است که شتر مرغ ها مجددا به یک جیره غذایی نرمال دست خواهند یافت .زمانی که امر تشخیص به سهولت امکان پذیرد مداخله جراحی می تواند خیلی موثر واقع شود که پس از باز کردن پیش معده می توان پیش معده و سنگدان را تمییز کرد . خوراندن داروی روغنی نمک اپسوم ( سولفات منیزیم ) در آب به مقدار ¼ قاشق چایخوری برای جوجه های شتر مرغ تا 2 قاشق سوپ خوری برای یک شتر مرغ بالغ پیشنهاد شود .
از اصول های دیگر درمان می توان موارد زیر را نام برد : ‍
 
1-      در اختیار قرار دادن پارافین طبی ، سولفات باریم و لاکتوز بطریقه خوراکی
 
2- دسترسی آزاد و آسان به غذا جهت ممانعت تحریک پرنده به خوردن اشیاء خارجی
 
3- دور کردن اشیاء خارجی از بستر و جایگاه نگهداری
 
مدفوع خواری : در وضعیت طبیعی جوجه هایی که به تازه گی از تخم خارج شده اند مواد دفعی والدینشان را مصرف می کنند که ممکن است منبع میکرو ارگانیسم هایی باشد که در مجرای گوارش آنها ساکن بودند .
پر کنی ( پر خوری ) :این عارضه به عنوان یک فعالیت جانشین و جبرانی بطور انفرادی در گله های شتر مرغ حادث می شود . این رفتار ناپسند معمولا توسط یک پرنده آغاز می شود . شترمرغ های دیگر با مشاهده زخم های کوچک و خونریزی در پشت پرندگان دیگر تحریک شده و این عمل را تقلید می کنند ولی اغلب یک پرنده مقصر است . پرخوری در شتر مرغ ها میتواند با جیره غذایی شتر مرغ ها تصحیح شود. ای جیره دارای 25 % پروتئین ، 0.3 % متیونین % 1.36 % لایزین ، 1.67 % آرژنین ، 0.25 % تریپتوفان ، 7 % فیبر ، 6.97 % انرژی متابولیسمی ، 3.9 % کلسیم ، 21 % فسفر و 5 % نمک است .
 
بیماری های کمبود تغذیه ای :وبتامینE وسلنیوم : کاهش جوجه در آوری ، دیستروفی عضلانی ، مرگ و میر شدید جوجه ها و ناباروری همیشگی در نر ها می تواند از علائم کمبود طولانی مدت به حساب آید .
استفاده از مکمل ویتامین E و سلنیوم در جیره می تواند موثر واقع شود . مکمل ویتامین E و سلنیوم را می توان هر روز به مقدار g/kg 1 به شتر مرغ ها خوراند که این مکمل دارای IU 40000 ویتامین E و 40 میلی گرم سلنیوم در هر کیلو گرم است . تزریق ویتامین E و سلنیوم در 0.25 دز برای جوجه های تازه تفریخ شده و 0.5 میلی لیتر برای جوجه های با بالای دو هفته از سن و تقریبا 5 میلی لیتر برای یک پرنده بالغ د ر هر چهار هفته بصورت درون ماهیچه ای توصیه می شود .
 
ویتامین های مهم گروه B ، ویتامین B2 و بیوتین: کمبود این ویتامین ها منجر به پیچیدگی انگشتان پا به علت نقص در جوجه در آوری ، فلجی دائم ، پیچش پاها ، لغزش تاندون و کاهش جوجه درآوری می گردد.
 
مکمل ویتامین محلول درآب می تواند در سن چهار هفتگی و در زمان احساس کمبود، به آب آشامیدنی اضافه شود. تزریق ویتامین B کمپلکس به مقدار 1 میلی لیتر در 10 کیلو گرم از وزن بدنی توصیه می شود .
اسید پانتوتنیک : التهاب پوست در اطراف منقار ، چشم ها و بال ها و تاخیر در رشد را می توان از مشخصات بارز کمبود این ویتامین دانست . جهت رفع علائم این بیماری 0.5 میلی لیتر برای جوجه های تازه متولد شده توصیه می گردد.
 نیاسین : کمبود این ویتامین دارای علائم مشخصه زیر می باشد : طاسی در سر وگردن ، کاهش جوجه درآوری رشد ضعیف جوجه ها ، نداشتن پر در سر وگردن و پر در آوری ضعیف.
 
مکمل بیوتین که شامل g/kg 0.3 بیوتین ، g/kg 30پنتوتنیک اسید و g/kg 200 ویتامین C می باشد را می توان به جیره روزانه درمقدار g/kg 1 خور اک افزود .
 
کلسیم ، فسفر و ویتامین D : ازبارزترین علائم کمبود بد شکلی پای حیوان( نرمی استخوان در پرنده های جوان) است. با تصحیح نسبت کلسیم به فسفر در جیره تکمیلی بوسیله سنگریزه سنگ آهک یا استخوان های آسیا شده میتوان کمبود را جبران نمود.
منگنز : ناهنجاری سیستم اسکلتی به خصوص لغزش تاندون ، کوتاهی و کلفتی استخوان های پا ناشی از کمبود منگنز می بلشد .
 
افزلیش حد اقل 120گرم منگنز در 1000 کیلو گرم خوراک ، افزودن سولفات منگنز یا کلرید منگنزبه مقدار gr 2 در 10 لیتر آب آشامیدنی توصیه می شود.
 
روی : بدشکلی عضو ، کلفتی پوست پا ها و ران ، رشد ونمو ضعیف پاها از علائم کمبود روی است .
وجود روی به مقدار 80 گرم در 100 کیلو گرم از خوراک فرموله شده توصیه می شود همچنین استفاده از آب عبور داده شده از لوله های گالوانیزه شده می تواند در درمان این بیماری ها موثر واقع شود .
اسید های چرب ضروری . اسید لینو لئیک ، لینو لنیک و آراشیدونیک اسید : ازعلائم کمبود کاهش یافتن قابلیت جوجه در آوری و زنده ماندنی جوجه ها می باشد که با مکمل کردن روغن های گیاهی و روغن ماهی به جیره قابل درمان می باشد.
 
نتیجه گیری : از آنجایی که پرورش شتر مرغ یک کار پر خطر است و مرگ ومیر در اولین هفته از زندگی گاهی تا 50 % نیز می رسد از اینرو نفوذ بیماری قادر به افزایش تلفات خواهد بود . انباشتگی و انسداد پیش معده و سنگدان زمانی رخ می دهد که این اندام ها توسط بستر ، شن ، فیبر زیاد یا مواد خارجی مانند تکه های چوب و کیسه های پلاستیکی پر شوند . همچنین با قرار دادن علوفه های خشک بلند در اختیار آن ها به خصوص جوجه ها زمینه را برای یبوست فراهم می کنیم. همچنین یکی ازبهترین روش ها برای پیشگیری از بیماری های کمبود تغذیه ای ترتیب دادن جیره ای مناسب با توجه به سن پرنده و فاکتور های محیطی و ... می باشد بنابر این با در نظر گرفتن اصول مدیریتی می توانیم از تلفات ناشی از این سندرم ها بکاهیم

بیماریهای شتر مرغ:بیماری مشروحه در این بخش به غیر از انگلهای داخلی و خارجی اختصاصی شترمرغ بقیه فقط به شترمرغ محدودنشده بلکه بیماریها مشترکی‌اند که بر اساس آخرین تحقیقات ممکن است شترمرغ را نیز درگیر نمایند. تعدّد بیماریهای مورد اشاره بدان معنی نمی‌باشد که شترمرغهای اهلی فوق العاده مستعد بیماری هستند. بویژه در مورد شترمرغهای بالغ موارد بیماری بندرت اتفاق می‌افتد. در شرایط مدیریتی که موارد ذیل رعایت گردد، وقوع عفونتها و بیماریها از موارد استثنایی، نادر و غیرمعمول خواهدبود.

-حصارکشی با طراحی مناسب و در نتیجه کاهش خطر ضربه و شکستگی استخوانها.
-حفظ استانداردهای بالای بهداشتی.
-تامین جیره‌های غذایی مناسب و استفاده از مکملهای معدنی و ویتامینه ویژه شترمرغ.
-نگهداری پرندگان درجایگاه‌های بدون کوران و سرما در فصل زمستان و در نتیجه افزایش توان سازگاری و مقاومت طبیعی پرنده.
-ورود مداوم حیوانات جدید، ملاقات‌کنندگان همیشه حاضر و مخلوط‌نمودن گونه‌های مختلف پرندگان جهت نمایش، پرندگان را در معرض عوامل بیماریزا جدید قرار داده و بر سیستم ایمنی آنها استرس وارد می‌سازد.

جوجه‌ها و شترمرغهای جوان نیاز به مراقبت بیشتری دارند ولی حتی در موردآنها هم معمولاً مشکلات محدود به چند بیماری انگشت‌شمار می‌شود که 90 درصد تمامی مرگ ومیرها را به خود اختصاص می‌دهند. این بیماریها عبارتند از:

• عفونتهای کیسه زرده.
• تغییر حالت پاها و انگشتان.
• یبوست.
• اسهال و عفونتهای گوارشی (ناشی از اشریشیاکولی، سالمونلا، هیستوموناس و باکتریهای دیگر).

تجربیات عملی حکایت از اهمیت تماس مداوم با جوجه‌ها دارد. علاوه بر این ثابت‌شده که مشاهده مداوم هم به تنهایی کافی نیست زیرا زمانی که علائم بیماری یا عارضه رویت می‌گردد ممکن است دیگر برای کمک به پرنده خیلی دیر شده‌باشد.
کلید پرورش موفقیت‌آمیز، بهداشت اکید در جوجه‌کشی و وزن‌کشی مکرر جوجه‌ها در خلال 4 هفته اول زندگی است. تنها این شاخصها به مدیریت اطمینان می‌دهد تا از مشکلات مربوطه به رشد قبل از ظهور علائم بیماری مطلع گردد.
در ادامه به جهت محدودیت های موجود و گستردگی مطالب تنها به چند نمونه از بیماریهای رایج اشاره می کنیم:
بیماری نیوکاسل: <\/h5>
هرجا که گله غیر ایمن و غیر واکسینه درمعرض ویروس قرارگیرد، تلفات سنگین و خسارات اقتصادی متعاقب آن اجتناب‌ناپذیر خواهدبود. در جوجه شترمرغهای 3 تا 4 ماهه میزان مرگ و میر ممکن است به بیشتر از 80 درصد بالغ گردد.
بیماری سبب ضعف عمومی به همراه علائم عصبی مزمن همچون لنگش، گرفتگی عضلات، پیچ‌خوردگی گردن و باد کردن سر می‌گردد. برای این بیماری هیچ درمانی شناخته نشده‌است اما واکسیناسیون سبب پیشگیری می‌گردد. تزریق 1 میلی لیتر از واکسن غیرفعال پارامیکروویروسی به نام کولومبوواک توصیه می‌گردد که بایستی شش هفته بعد تکرار شده و سپس هر شش ماه یک یادآور داده‌شود. گزارشهایی از نتایج مطلوب تجویز همزمان یک واکسن زنده مانند اسپری چشمی لاسوتا و تزریق یک واکسن غیرفعال موجود می‌باشد. میزان آنتی‌بادی و در نتیجه وضعیت ایمنی گله بوسیله تستهای سرولوژی دقیقاً قابل اندازه‌گیری است.
از آنجا که گله مبتلا به نیوکاسل باید سریعاً کشتار گردد لذا بایستی ضرورت واکسیناسیون اولیه و یادآور را برای هر پرورش‌دهنده شترمرغ روشن نمود.
آبله پرندگان: <\/h5>
موارد وقوع آبله در شترمرغ از کشور اسرائیل و آمریکا گزارش شده‌است. این بیماری عمدتاً جوجه‌های گروه سنی یک هفته تا چهار ماه را با میزان تلفاتی تا حدود 15 درصد درگیر می سازد. علائم زیر بعنوان نشانه‌های اختصاصی آبله قلمداد می‌شوند که با افزایش سن تظاهر کمتری دارند:
تاولهای کوچکی محتوی مایع زردرنگ بر روی پلکهای چشم و سوراخهای گوش ظاهر می‌شود. بعد از شش تا ده روز جراحات روی پلک چشم منعقد شده و مانع بازشدن چشمها می‌گردد تغییرات دیفتروئید در غشاهای مخاطی فضای داخلی دهان ایجاد می‌شود هنوز درمان قطعی شناخته نشده‌است. هدف اصلی در معالجه، جلوگیری از آلودگیهای ثانویه با استفاده از پمادهای ضدعفونی‌کننده، مقادیری ویتامین A و نیز ضدعفونی و نرم نمودن زخمهای خشکیده آبله با استفاده از مخلوط 1 به 4 یدوگلیسیرین می‌باشد.
از آنجائیکه ویروس توسط حشرات خونخوار منتقل می‌گردد، شیوع بیماری بیشتر در بهار و تابستان می‌باشد. با استفاده از واکسنهای تجاری آبله پرندگان، می‌توان از انتشار بیماری و وقوع آلودگیهای جدید جلوگیری نمود.
آنفلوانزای پرندگان: <\/h5>
چندین مورد همه‌‌گیری آنفلوانزای طیور از مناطق خاصی از آفریقای‌جنوبی گزارش شده‌است. اما برای اولین بار فقط در سال 1991 یک میکرو ویروس از شترمرغ جدا گردید. ویروس جدا شده از گروه A و تحت گروه H7N1 آنفلوانزا بود که برای ماکیان معمولی، بیماریزا محسوب نمی‌شود.
بیماری با علائمی همچون سبزشدن رنگ ادرار، ضعف، بی‌اشتهایی، عفونت و تورم کیسه‌های هوایی و ترشحات چشمی همراه است. این علائم در شترمرغهای یکساله آشکارتر است.اما شترمرغهای جوان زیر شش ماه خصوصاً در یک محیط پراسترس و در حضور عوامل بیماریزای دیگر بیشتر مبتلا می‌گردند. آنفلوانزا در جوجه‌های 5 روزه باعث 80 درصد تلفات گردیده‌است. مشخص‌ترین نشانه کالبدگشایی کبد بزرگ و کم‌قوام می‌باشد. محتویات روده کوچک لزج بوده و کلیه‌ها رنگ پریده متورم و حاوی ادرار سبز رنگ هستند.
هیچگونه درمان مشخصی وجود نداشته و واکسیناسیونهای رایج هم موثر نمی‌باشند. ویروس عامل بیماری را می‌توان از نمونه‌های خون جدا کرده و بوسیله روشهای آزمایشگاهی از نظر تیپ شناسایی نمود. شترمرغهای ماده حامل ویروس قادر به آلوده نمودن تخمهای خود هستند که این امر نه تنها باعث تلفات سریع جنینی می‌شود بلکه تخمهای آلوده خطر بسیار جدی برای انتقال آلودگی به تخمهای سالم موجود در دستگاه جوجه‌کشی محسوب می‌گردند. این مسئله خصوصاً درکارخانجات جوجه‌کشی که تخم را از فروشنده تحویل می‌گیرند و هیچ راهی برای آگاهی از سلامت تخم ندارند، بایستی مورد توجه قرار گیرد.
عفونتهای بندناف و کیسه زرده (تورم بندناف): <\/h5>
این معضل خاص در گله، همیشه بدلیل مدیریت ضعیف و نابسامان ایجاد می‌گردد و بوسیله چند باکتری بیماریزا دامن زده‌می‌شود که عبارتند از: تحت‌گونه‌های اشریشیاکولی و کلبسیلا و نیز پروتئوس، سودوموناس، سالمونلاها، استافیلوکوک و استرپتوکوکوس‌فکالیس. این عفونت هم در خلال دوره جوجه‌کشی (همراه با افزایش تلفات جنینی) و هم در هفته اول زندگی که منفذ ناف هنوز بطور کامل بسته نشده‌است، اتفاق می‌افتد. همچنین کیسه زرده می‌تواند از طریق مجرائی که این کیسه را به روده کوچک مرتبط می‌نماید آلوده شود.
معمولاً جوجه‌های خارج شده آلوده ممکن است بعد از 24 ساعت علائم را نشان داده و در عرض زمان خیلی کوتاهی تلف شوند. جوجه‌های آلوده دیگر که ظاهراً رشد طبیعی دارند تا ده روزگی دوام آورده و سپس ناگهان تلف می‌شوند در اغلب موارد (نه درهمه موارد) در بررسیهای کالبدگشایی کیسه زرده، قرمز و احتمالاً در برخی نقاط چرکی می‌باشد. غالباً تنها یافته‌های قابل توجه بزرگ شدن خفیف طحال، خونی‌بودن کبد و گاهی اوقات پریکاردیت می‌باشد.
با استفاده از لمس شکم می‌توان جوجه شترمرغهایی را که کیسه زرده‌شان را به کندی جذب می‌کنند شناسایی و علامتگذاری نموده و بطور جداگانه مورد مراقبت قرارداد. شکم خالی حاکی از جذب طبیعی و فیزیولوژیک زرده می‌باشد. چنین جوجه‌هایی شروع به خوردن غذا می‌نمایند. تاخیر در جذب محتویات کیسه زرده که محیط مناسبی را برای رشد عوامل بیماریزا ایجاد می‌کند عملاً همیشه بعلت تورم بندناف حادث می‌شود. این عارضه غالباً با شل‌شدن شکم و سبزرنگ شدن جدار ران مشخص می‌گردد.
در صورتی که علاوه بر تجویز آنتی‌بیوتیک اقدامات جراحی صورت گرفته و کیسه زرده برداشته شود بایستی توجه نمود که این عمل را از منبع بزرگی از پادتنهای منتقله از مادر محروم می‌سازد. جوجه تا 3 هفتگی که سیستم ایمنی‌اش کامل نشده‌است به این پادتنهای مادری نیاز دارد.
کاربرد آنتی‌بیوتیکها معمولاً موفقیت‌آمیز نبوده و تنها اقدام موثر رعایت کامل بهداشت در دستگاه‌ها و سالن جوجه‌کشی می‌باشد. بایستی توجه خاصی در مورد خشک نمودن پوشش کف هچر و نیز خشک کردن سریع بندناف مبذول داشت. بندناف باید تحت تجویز با ژل یا اسپری آنتی‌بیوتیک قرار گیرد.
کفپوش و بستری که اولین روز بعد از خروج از تخم برای جوجه‌ها تهیه می‌شود باید گرم باشد. زیرا سرما به ناحیه شکم نفوذ کرده و به روده‌ها و کیسه زرده می‌رسد که این امر کاهش فعالیت متابولیسمی و نیز کاهش فعالیت میکروبهای فلور روده‌ها را بدنبال دارد.
آسپرژیلوز: <\/h5>
غذای خاک‌آلود یا کپک‌زده (مثل غذائیکه در جایگاه جوجه‌ها انبارمی‌شود) و نیز رطوبت بالا و تهویه ضعیف بعلت افزایش میزان آمونیاک به بروز آسپرژیلوس کمک می‌کند.
آسپرژیلوس‌فلاووس و آسپرژیلوس‌فومیگاتوس به همراه آسپرژیلوس نیجر بعنوان عامل این بیماری از جوجه شترمرغهای مبتلا جدا شده‌است. عفونت از طریق تنفس اسپورهای قارچ موجود در هوای محیط منتقل می‌شود. در صورت انتقال تخم‌مرغ آلوده به دستگاه جوجه‌کشی امکان انتشار شدید اسپورها و در نتیجه آلوده‌شدن جوجه‌های دیگر وجود دارد.
جوجه‌های جوانی که فرصت کافی جهت کسب ایمنی طبیعی برعلیه قارچهای ساپروفیت را پیدا نکرده‌اند طبیعتاً بیشترین درگیری را دارند که در این زمینه عمده خسارات مربوط به جوجه‌های زیر یک ماه می‌باشد. پرندگان جوان تا حدودی قادر به تحمل عامل بیماریزای موجود درمواد غذایی انبارشده هستند. تنها مقادیر بسیار زیاد قارچ سبب بی‌اشتهایی، تنفس و سرفه طاقت‌فرسا و علا ئم شبیه پنومونی می‌گردد.
کنه‌ها: <\/h5>
کنه‌گزیدگی سبب آسیبهایی به پوست می‌شود که وسعت آن تنها بعد از پوست‌کندن لاشه قابل مشاهده است. کنه‌ها شامل گونه‌های مختلف ریپیسفالوس، هیالوما و آمبیلوما می‌باشند. گونه‌های آمبیلوما قادر به انتقال بیماریهایی همچون ویروس عامل (تب هموراژیک کونگو–کریما ) از طریق خون به انسان هستند.
شپشها: <\/h5>
شپش شترمرغ با نام علمی استروتیولیپوروس‌استروتیونیس سبب آسیب به پرها و ایجاد ظاهری نامطلوب در پوشش پرها می‌شود. شپش تا طول یک سانتیمتر رشد کرده و رنگی سفید و قرمز دارد که مشاهده آن را خصوصاً در ناحیه دم آسان می‌نماید. سموم ضد شپش (مالاتیون، مایع شستشوی آلوگان و فلومترین) را بایستی بعد از یک هفته به منظور نابودکردن شپشهای نوزادی که دراین حین از تخم خارج می‌شوند تکرار نمود.
جربهای ساقه پر: <\/h5>
این جربها که پترولیکوس بی‌کائوداتوس و گابوسینیا اسکالپتوراتا نام دارند اکنون بسیار نادر هستند. آنها از ساقه و ریشه پرها تغذیه کرده و سبب آسیب به پرها و ترشح بینی می‌شوند. درمان بوسیله آیورمکتین به میزان 2/0 میلیگرم برای هر کیلوگرم وزن بدن بروش خوراکی و بفاصله 4 هفته انجام می‌پذیرد.
دفرمه‌شدن استخوانها و غضروف: <\/h5>
تغییرات پاتولوژیکی در غضروفها (کندرودیستروفی) اغلب به دلیل اسیدوز ناشی از افزایش درصد ترکیبات کلره و بالعکس کاهش سدیم و پتاسیم ایجاد می‌شود.
شروع دفرمه‌شدن استخوان (استئودیستروفی) نشان‌دهنده عدم تناسب ذخیره کلسیم و فسفر است. Reddacliff جهت توقف دفرمه‌شدن استخوانها تجویز 300 میلی‌گرم گلوکونات‌کلسیم در روز و نیز مصرف جیره‌های متعادل را برای جوجه‌ها توصیه می‌کند. در مراحل پیشرفته تغییرات در جیره غذایی به تنهایی موثر نیست. بسیاری از پرورش‌دهندگان شترمرغ در آفریقای‌جنوبی برای پیشگیری از بروز مشکلات احتمالی در اندامهای حرکتی و مفاصل پا برای درمان صدمات موجود به جوجه‌های خود سولفات منگنز (10 گرم در 70 کیلوگرم جیره کامل یا 5 گرم در 10 لیتر آب) بصورت دو بار در هفته می‌دهند. این درمان تضمین‌شده نمی‌باشد.
تغییر شکل پا: <\/h5>
معمولترین انواع تغییر شکل پا عبارتند از:

- پیچ‌خوردگی پا: که شامل چرخش یک پا به طرف خارج به میزان 90 درجه یا بیشتر بوده و معمولاً ناگهانی و پیشرونده می‌باشد.
- خمیدگی پا: که خم‌شدن پا در ناحیه تیبیوتارس و متاتارس بوده و اغلب در هر دو پا دیده می‌شود.
- پروز: که تورم قوزک پا بوده و سبب جابجائی ورم آشیل می‌گردد.

تعداد زیادی از استخوانهای شترمرغهای جوان حالت غضروفی دارد. جوجه‌های تازه خارج شده مبتلا به استئوپروز هستند و استخوانهایشان بدلیل نسبت پائین کلسیم به فسفر نرم می‌باشد. علت اصلی حساسیت شترمرغهای جوان به عارضه تغییر شکل پا، رشد سریع استخوانها می‌باشد. بعنوان مثال استخوان مچی قلمی در هفته 2 سانتیمتر رشد می‌کند. این رشد سریع با غذای متراکم و غنی از انرژی و یا خوردن بیش از حد غذا امکانپذیر است. این عقیده پرورش‌دهندگان با تجربه شترمرغ که (شترمرغها باید گرسنگی بکشند تا رشد کنند نه اینکه غذا بخورند تا رشد نمایند) از اینجا نشات می‌گیرد. رشد قابل قبول روزانه پرنده و تشکیل درست پاها هدفهای متضادی هستند که نباید فقط به یکی از آنها توجه داشت.
بطور کلی این عوارض با یک یا چند عامل زیر دامن زده می‌شود:

 کمبود ذخیره موادمعدنی و یا ویتامینهای بدن بخصوص ویتامینهای D,B (نرمی استخوان).
 بسترهای لغزنده یا بیش از حد سفت.
 فضای خیلی کوچک.
 استرس ناشی از یک محیط نامناسب یا تغییر غیرمنتظره محیط.
 جراحات ناشی از لبه‌های تیز، حصارها و غیره.

این عارضه به فصل نیز بستگی دارد. زیرا موارد بروز آن در شترمرغهای پرورش‌یافته درتابستان کمتر از زمستان می‌باشد. جهت جلوگیری از بروز مشکلات مربوط به پا، دواندن و تمرین‌دادن از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است زیرا حرکت از سویی سبب مصرف انرژی مورد استفاده در رشد بیش از حد سریع پا شده و از سوی دیگر سبب تقویت رشد عضلات و انگشتان و نیز تشکیل استخوانها می‌گردد. در صورت نیاز، جوجه‌ها باید با فراهم‌نمودن آشیانه‌های جادار به حرکت و دویدن واداشته‌شوند.
امید کمی جهت تصحیح اینگونه عوارض وجود دارد. در صورت تشخیص سریع و زودهنگام بیماری، ممکن است بی‌حرکت نمودن جوجه‌ها با استفاده از دیواره‌های بالشتکدار موثر باشد ولی این عمل نباید بیش از یک هفته بطول انجامد. درمورد پاهای خمیده یا از هم بازشده می‌توان از یک حلقه یا بند جهت نگهداشتن پاها در وضعیت صحیح استفاده نمود. امکان استفاده از آتل وجود دارد ولی بعلت رشد سریع استخوانها باید مرتباً آنها را تعویض نمود. خمیدگی ناخن انگشتان در شترمرغهای مسن تنها زمانی که بصورت یک قلاب کامل درآید مشکل آخرین خواهدبود. جهت جلوگیری از گیرکردن این قبیل انگشتان به توری‌ها و آسیبهای متعاقب آن بایستی پرنده را مقید و با ابزارهای مورد استفاده در سم‌چینی گاو ناخنها را کوتاه نمود. خط برش را بایستی عمودی در نظر گرفت تا حداقل برش صورت گیرد. بدنبال خونریزی شدید و در عین حال کوتاه مدت بایستی زخم را ضدعفونی و با یک باند محکم پانسمان کرد. این پانسمان بعداً به علت تماس با زمین به مرور کنده خواهدشد.
سندروم پیچ‌خوردگی انگشتان: <\/h5>
این بیماری یک مشکل رایج در جوجه‌هاست. پرندگان تمایلی به حرکت نداشته و در گوشه‌ای چنبرک‌زده و درنهایت توان حرکت و حتی بلندشدن را از دست می‌دهند (فلجی دائم).
درگذشته کمبود ریبوفلاوین بعنوان عامل بیماری مورد ظن بوده ولی تجربیات بدست‌آمده در چند سال اخیر حکایت از دخالت زیاد عوامل ژنتیکی دارد ( جفتگیری نتاج یک مادر با یکدیگر.)
نوع بستر جوجه‌ها در هفته‌های اول در ایجاد این عارضه نقش دارد. کاربرد بموقع کفشهای محافظ از جنس پلاستیک مایع که سریعاً سخت می‌شود و در مراکز ارتوپدی یافت می‌گردد موفقیت‌آمیز می‌باشد.
در صورت تکرار وقوع عارضه، بستر یا مواد بکاررفته در آن بایستی بطور منظم تعویض گردد.
ضربه: <\/h5>
پخش زیادی از خسارات در شترمرغهای بالغ ناشی از آسیبهای وارده توسط خود پرنده است. بسیاری از شترمرغها در صورت انتقال به محیط جدید در برابر محرکهای بینایی و شنوایی ناآشنا عکس‌العمل نشان داده و وحشت‌زده می‌شوند. پرندگانی که از زمان جوجه‌کشی در تماس با مردم، صدای موتور، پارس سگ، چرای توام با گاو، اسب و گوسفند هستند فقط در زمان اتفاقات مهیب و ناگهانی مثل پرواز جت جنگنده در ارتفاع پائین یا رعد و برق شدید یا نورهای زیاد ترسیده و وحشت‌زده از جا می‌پرند. دویدن کورکورانه و برخورد با مانع یا حصار سبب شکستگی استخوانها می‌گردد که اغلب با آسیب وسیع به بافتها همراه است و ممکن است کشتار پرنده را ایجاب نماید. مدیریت بایستی آمادگی ذهنی برای مواجه‌شدن با چنین شرایط بحرانی را داشته و تجهزات مورد نیاز و در صورت امکان یک فرد باتجربه را در دسترس داشته‌باشد.
اگر چه تلاشهایی جهت آتل‌گذاری برای پاهای شکسته شترمرغها انجام شده ولی هرگز موفق نبوده و این عمل فقط موجب رنج‌کشیدن غیرضروری پرنده می‌شود.
اجسام خارجی در دستگاه گوارش: <\/h5>
شترمرغها به کنجکاوی و بویژه علاقمندی به اجسام درخشنده و رنگی مشهور هستند. اجسام خارجی درصورت بلع بسته به اندازه، سختی و تیزی لبه‌ها سبب عوارض کم و بیش شدید می‌شوند. تلفات مربوط به این عارضه کاملاً معمول می‌باشد. در حالیکه جوجه‌ها اغلب در اثر بلع قطعات چوب یا میخ تلف می‌شوند، فهرست اشیایی که در معده شترمرغهای بالغ یافت شده بسیار متنوع و شامل چاقوهای جیبی، قاشق‌های چایخوری، نعل اسب وغیره بوده‌است.
درصورتیکه جسم خارجی مانند سیم، تکه چوب و غیره در مری فرو رود می‌توان نسبت به بالا و پائین نمودن آن از طریق لمس گردن از خارج اقدام نمود و چنانچه تعیین موقعیت جسم به این روشها امکانپذیر نباشد بایستی اقدام به عمل جراحی نمود.
پرخواری: <\/h5>
این عارضه بعنوان یک فعالیت جانشین و جبرانی بطور انفرادی در گله‌های شترمرغ حادث می‌شود که معمولاً حضور در یک محیط ناآشنا، تجمع موقت پرندگان در زمان حراج و حمل‌و‌نقل، نگهداشتن مداوم پرنده در جایگاه یا شرایط آب‌وهوائی نامناسب و در نتیجه عارضه روانی (بی‌انگیزگی) به آن دامن می‌زند.
این رفتار ناپسند معمولاً توسط یک پرنده آغاز می‌شود. شترمرغهای دیگر با مشاهده زخمهای کوچک و خونریزی در پشت پرندگان دیگر تحریک شده واین عمل را تقلید می‌کنند ولی اغلب یک پرنده مقصر می‌باشد. اگر این پرنده سریعاً جدا نگردد می‌تواند تمام گله را درگیر نموده و ظاهر ناخوشایندی ایجاد نماید و پرندگان پرورشی ارزش خود را از دست داده و حتی برای حراج هم قابل عرضه نمی‌باشند.
علاوه‌ براین، نواحی بدون پر پشت پرنده در معرض خطر آفتاب‌زدگی بوده و زخمهای کوچک محل مناسبی برای نفوذ عفونتهای استرپتوکوکی می‌باشند.
درهنگام ارزیابی گله شترمرغی با پر و بال نامناسب و ژولیده بایستی توجه داشت که:
 فقدان پر می‌تواند دال بر بیماری باشد.
 این ضایعه ممکن است به علت انگهای خارجی ایجاد گردد.
 شترمرغهای تخمگذار در فصل جفتگیری بدلیل جفتگیریهای مکرر معمولاً دارای پوشش ژولیده هستند.
 پرریزی طبیعی شترمرغها که ارتباطی با عمل پرچینی ندارد منجر به خارش شده و در نتیجه پرنده به خود نوک‌زده و پرهای مرده خود را می‌کند.
به‌هرحال بهترین روش مقابله با چنین رفتار غیرطبیعی (همانند بلع جسم خارجی) سرگرم نگاه‌داشتن پرندگان است. بایستی از بروز عوارض روانی ناشی از یکنواختی از طریق تنوع و تغییر اجزاء موادمغذی، تماس مکرر با پرندگان، فراهم‌نمودن سایبانی با نور کافی روز و سرگرمی‌های مورد علاقه پرندگان جلوگیری نمود که این امر تلاش دیگری را برای استفاده از قوه تخیل پرورش‌دهندگان شترمرغ می‌طلبد.
در انتها ذکر این نکته ضروری است که هر پرورش دهنده ای می تواند با استفاده از اصول صحیح مدیریتی خصوصا استفاده از برنامه های غذائی تهیه شده توسط متخصصین تغذیه و مهندسین دامپرور  و اعمال مدیریت تغذیه ای خوب و همچنین استفاده از برنامه های بهداشتی و واکسیناسیون تهیه شده بوسیله دامپزشک مجرب، براحتی و بدون هزینه از وقوع بیماریهای فوق جلوگیری نماید.
نکات عمومی

گوشت: <\/h5>
ران و ساق بخش اصلی گوشت شترمرغ را تشکیل می‌دهند. این گوشت با عالیترین نوع گوشت گوساله (یعنی فیله و استیک) قابل مقایسه بوده و می‌توان آن را همانند این نوع گوشت و با همان تنوع طبخ نمود. بدلیل پایین‌بودن چربی و کلسترول گوشت شترمرغ از آن در رژیمهای غذایی استفاده می‌شود. گوشت شترمرغ اغلب بصورت استیک و کبابی استفاده می‌شود. در این طریقه طبخ باید گوشت را در درجه حرارت بالا قهوه‌ای نمود. توصیه می‌شود برای حفظ مزه و جذابیت گوشت آن را بیش از حد نپخته و وسط گوشت صورتی و آبدار بماند. جهت جلوگیری از بی‌آب شدن و افت کیفیت گوشت هرگز گوشت را سوراخ‌سوراخ نکنید.
تخم شترمرغ: <\/h5>
تخمها همان مزه تخم‌مرغ را داشته و به همان مدلها پخت‌وپز می‌شوند. جهت آگاهی از تازگی تخمها بدون چشیدن، می‌توان انها را تکان داد. تخمهای کهنه یا بد صدای شرشر می‌دهند.
بمنظور سالم‌ماندن پوسته می‌توان یک سوراخ کوچک بوسیله پیچ‌گوشتی یا مته کوچک ایجاد نمود و زرده و سفیده را خارج کرد.
جهت جدا ساختن کامل زرده و سفیده باید پوسته تخم را شکست. با توجه به ضخامت زیاد پوسته این کار به همان سهولت شکستن پوسته تخم‌مرغ نیست. با استفاده از یک چکش کوچک یک ترک ایجاد نموده و از ناحیه ترک بتدریج پوسته را می‌شکنیم. استفاده از یک چاقوی ارّه‌ای کوچک جهت ارّه‌کردن تخم از خط ترک ممکن است مفید باشد


. در طبیعت شتر مرغ ماده روزها و شتر مرغ نر شب ها روی تخم ها می خوابند.
2. شتر مرغ فقط در حالت ایستاده قادر به دفع ادرار است.
3. یک شتر مرغ سالم که به اندازه کافی آب خورده باشد روزانه حدود ۲/۵ لیتر ادرار دفع می کند.
4. گاه ارتفاع شتر مرغ به ۳ متر و وزن آن به ۱۷۵ کیلوگرم می رسد .
5. عمل تنفس با دهان باز که در اثر گرمای زیاد محیط روی می دهد در شتر مرغ منجر به آلکالوز نمی شود.
6. تعداد تنفس در شتر مرغ بالغ به ۱۲ – ۶ بار در دقیقه می رسد.
7. استخوان کشکک در پرندگان خانواده شتر مرغ وجود ندارد.
8. حجم تنفس طبیعی در شتر مرغ ها بالغ در حالت استراحت ۶/۱ – ۲/۱می باشد.
9. شتر مرغ در هر پا ۲ انگشت و هر انگشت ۴ بند دارد.
10. شتر مرغ فاقد چینه دان است ولی پیش معده بزرگ آنها عمل ذخیره غذا را انجام می دهد.
11. انباشتگی با سنگ در معده و پیش معده شترمرغ امری معمول است.
12. روده کور در شتر مرغ به صورت جفت وجود دارد.
13. در شتر مرغ، کیسه صفرا وجود ندارد.
14. در دمای زیاد هوا، تعداد تنفس در شتر مرغ به ۶۰ – ۴۰ بار در دقیقه می رسد .
15. تنها استخوان مجوف ( هوایی ) در شتر مرغ ، استخوان ران است .
16. در شتر مرغ ها فقط تخمدان و اویدوکت سمت چپ فعال است.
17. ورید های که در شتر مرغ می توان از آنها برای اخذ خون استفاده نمود :
1) ورید وداجی راست
2) ورید قوزکی میانی
3) ورید میانی راسی بازو
18. از تزریق داروها در عضلات ران شتر مرغ می باید اجتناب شود.
19. بیضه ها در شتر مرغ در غیر فصول تولید مثلی، اسپرم تولید نمی کند.
20. آلت تناسلی شتر مرغ نر ( فالوی ) فاقد مجرای ادرار می باشد و نقشی در دستگاه ادراری ندارد.
21. شتر مرغ های نر فاقد اعضای فرعی ( غدد ضمیمه ) تولید مثلی هستند .
22. ضربان قلب شتر مرغ در حالت استراحت ۴۰ – ۳۰ در دقیقه و به هنگام دویدن تا ۱۷۵ بار در دقیقه می رسد.
23. بیضه ها در شتر مرغ نر به صورت جفت در خلف کیسه های هوایی شکمی در ناحیه بطنی و انتهای راسی کلیه ها و در عمق بدن قرار دارد.
24. سرعت رشد در شتر مرغ های جوان به توارث، شرایط محیطی ( مدیریت ) و تغذیه وابسته است.
25. انقباضات پیش معده و جاذبه زمین ، موجب حرکت مواد غذایی از پیش معده به سنگدان می شود.
26. هضم الیاف ( فیبرها ) در دستگاه گوارش شتر مرغ توسط باکتری ها انجام می گیرد و محصول نهایی آن اسید های چرب فرار است .
27. وقتی فرار از چنگ شتر مرغ مهاجم غیر ممکن است بهترین دفاع به طور معمول خوابیدن کامل روی زمین می باشد.
28. شتر مرغ در فصل جفت گیری بسیار مهاجم و خطرناک است .
29. داروی موثر بر روی کرم های نواری شتر مرغ نیکلوزوماید و پرازی کوآنتل ۵/۲ درصد است.
30. یکی از وسایل مقید کردن شتر مرغ، استفاده از سرپوش است.
31. واکسن های رایج مورد استفاده در مزارع شتر مرغ عبارتند از شاربن، بوتولیسم، آنتروتوکسمی، آبله، نیوکاسل و آنفلوآنزا
32. رایج ترین داروی بی هوشی در شتر مرغ کتامین می باشد
33. مرگ و میر ناشی از بلع اشیای سخت و تیز در شتر مرغ بسیار رایج است
34. یکی از بیماری هایی که در بین پرندگان فقط شتر مرغ ممکن است به آن مبتلا شود شاربن است.
35. داروها و ترکیبات سمی در شتر مرغها عبارتند از: ترکیبات فورازولیدون، ضدکوکسیدیوزهای آیونوفور ( مثل موننزین، سالینومایسین، ناراسین، لازالوسید)، تیابندازول، مبندازول و لیندن اوره
36. تغذیه بد ، استرس و مدیریت نامناسب، سبب کاهش ایمنی بدن در شتر مرغ می شود.
37. مهمترین داورهای ضد انگلی مجاز در شتر مرغ ها عبارتند از آیورمکتین ، فنبندازول و اکسی فنازول.
38. لوامیزول گرچه داروی خوبی جهت تحریک دستگاه ایمینی شتر مرغ است، ولی گاهی سبب آشفتگی های گوارشی شده و نیز مقاومت سریع در انگل به وجود می آید
39. سن مناسب حمل و نقل شتر مرغ ۳ تا ۸ ماهگی است .
компоненты joomla



جوجه اردک یکروزه 9.000 ریال ، فروش مرغ بومی 10.000 ریال ،فروش جوجه بوقلمون 70.000 ریال ،جوجه شترمرغ یک هفته 2.350.000 ریال-یک ماه 2.700.000ریال-زنده شترمرغ-120.000ریال-ران شترمرغ با استخوان 270.000 ریال-زنده بوقلمون60.000 ریال-لاشه بوقلمون93.000ریال-پوست شترمرغ1.800.000 ریال-پرشترمرغ کیلویی150.000 ریال- پوکه 50.000 ريال-چربی 10.000ریال-روغن شترمرغ کیلویی 150.000 ریال *نخستین بانک مرجع اطلاعاتی پرواربندی بوقلمون و شترمرغ *


طراحی سايت , بهینه سازی،سئو و هاست جوملا طراحی سایت حرفه ای